histgymbib.hypotheses.org
Bestände aus Klosterbibliotheken in Aachens Gymnasialbibliothek
Eine wichtige Voraussetzung für weiterführende Überlegungen zur Zukunft der historischen Lehrerbibliothek des Kaiser-Karls-Gymnasiums (KKG) besteht in der Erhellung bislang ungeklärter Besitzverhältnisse. Wie bei einer ganzen Reihe von Gymnasialbibliotheken1 haben im Laufe der Zeit auch Bestände aus Klosterbibliotheken Eingang in die historische Lehrerbibliothek des KKG gefunden. Zwei handschriftliche Konvolute vom Beginn des 20. Jahrhunderts helfen, diese Bestände zu rekonstruieren, da sie rund 60 Titel auflisten, die ursprünglich aus Klosterbibliotheken stammen sollen. Eine Erschließung dieser Bestände kann somit auch zur Erforschung der regionalen Ordensgeschichte beitragen.2
Im Folgenden wird eine erste, nach Konventen und chronologisch geordnete Übersicht über diese und weitere Titel geboten. Es besteht dabei keinerlei Garantie, dass sich die in den genannten Konvoluten verzeichneten Titel noch im Bestand der historischen Lehrerbibliothek befinden oder je befunden haben – wofür in einigen Fällen allerdings die Dokumentation von Signaturen spricht. Somit veranschaulichen die beiden Konvolute exemplarisch den Erschließungsbedarf von Aachens historischer Gymnasialbibliothek. Die folgenden Angaben wurden aus den beiden Konvoluten übernommen, zusammengeführt und – wo immer einer Abgleich mit dem Original oder einem entsprechenden Digitalisat möglich war – um die vollständigen Titeleien ergänzt. Entsprechend verlinkt finden sich Digitalisate aus der _Deutschen digitalen Bibliothek_ , dem _Münchener Digitalisierungszentrum_ , von _Google Books_ , _archive.org_ ,_e-rara_ , der _Bibliothèque nationale de France_ , der _Universitätsbibliothek Łódź_ und der _University of Liège library_. Durch Autopsie im Bestand der historischen Lehrerbibliothek nachgewiesene Exemplare sind durch Fettdruck hervorgehoben. Neben lateinischen und griechischen Klassikerausgaben thematisieren viele Werke Rhetorik und Poetik und stammen von jesuitischen oder sogar protestantischen Autoren.
**Archivalische Quellen:**
Bibliothek. Spezialkataloge: Material, verwertet für das Kap[i]t.[el]**** des Gesamtkatalogs von Prof. Dr. Arens (Tischschublade.).
Bücher der Bibl. K[aiser-]K[arls-]G.[ymnasium]**** aus Klosterbibliotheken (auch Soc.[ietas]**** Jesu).
Exemplarische Seite aus den handschriftlichen Konvoluten. (c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
_**Ex libris Winthalensibus**_**(im Konvolut wird vermutet, dass es sich um einen Konvent bei Köln handelt; möglich ist auch dieDeutschordenskommende Winnental):**
* Nicolò Franco: La Philena di M. Nicolo Franco. Historia amorosa ultimamente composta. Al suo nobil signore il conte di popoli. Mantua: Iacomo Ruffinelli 1547.
* L’Histoire de Primaleon de Grèce continuant celle de Palmerin d’Oliue Empereur de Constantinople son père, n’aguère tirée tant de l’Italien comme de l’Espagnol, et mise en nostre vulgaire par François de Vernassal Quercinois. Lyon: Benoit Rigaud 1572 („moderner“ Einband).
* Le premier livre d’Amadis de Gaule, traitant de maintes avantures d’armes et d’amours, qu’eurent plusieurs chevaliers et dames, tant du royaume de la grand’Bretaigne que d’autres païs: Traduit nouvellement d’espagnol en françoys, par le seigneur des Essars Nicolas de Herberay 1574.
* Montibrétium [= Antoine de Montchrestien]: Tragédies (ohne Titelblatt, Privilège von 1604; demnach handelt es sich wahrscheinlich um die Ausgabe Les Tragédies d’Anthoine de Montchrestien. Sieur de Vasteuille. A Monseigneur le prince de Condé. Édition nouvelle augmentée par l’Auteur. Avec privilège du Roy. À Rouen: Chéz Iean Osmont Librairer dedans la court du Palais 1604).
**Kreuzherren Schwarzenbroich:**
* Ambrosii Calepini Bergomatis lexicon adauctum et recognitum. Hagenau/Köln: Heinrich Gran/Franz Birckmann 1523 (Signaturen: I 357 / 1416).
**Kreuzherren Hohenbusch:**
* P.[ublii] Vergilii Maronis Bucolicorum, Georgicorum, et Aeneidos. Cum accurata simul et fideli Servii Mauri Honorati expositione. Pars prima. Basileae [Basel]: Joannes Valderus 1534 (Holzeinband, Signaturen: I 226 / L.-B. 1421).
* In hoc volumine haec continentur: Rhetoricam ad C.[aium] Herennium. M.[arci] T.[ullii] Ciceronis de Inventione […] [7 Schriften] Post Naugerianam et Victorianam correctionem emendati a Ioan.[ne] Sturmio. Strassburg: Wendelin Rihel 1540 (mense Julio) (Holzeinband, Signaturen: I 273 / L.-B. 3921).
* Adamus Lonicerus/Adam Lonitzer: Naturalis historiae opus novum. In quo tractatur de natura et viribus arborum, fructuum, herbarum, Animantiumque terrestrium, uolatilium et aquatilium: Item, Gemmarum, Metallorum, Succorumque concretorum, adeoque de uera cognitione, delectu et usu omnium simplicium medicamentorum, quorum et Medicis et Officinis usus esse debet: Una cum eorundem ad uiuum effigiatis imaginibus. Ex utriusque linguae summorum uirorum penetralibus, summo labore et studio conscripta, Per Adamum Lonicerum. Accesserunt quaedam de stillatiorum liquorum ratione, eiusque artis et Instrumentorum usu, atque de peculiaribus medicamentorum simplicium facultatibus. Cum indice quintuplici: Graeco, Latino Germanico, Gallico, et morborum Medicinas continente. Francofurti [Frankfurt am Main]: Apud Chr.[istophorum] Egenolphem 1551 [sic!] (Signaturen: IV 17 / L.-B. 1448).
* Aoni Paleario: Aonii Palearij Verulani epistularum lib.[ri] IIII. Orationes XII. De animorum immortalitate lib.[ri] III. Quod scripta est oratio in L.[ucium] Muraenam, praemissa sunt quaedam ex M.[arci] Tullii oratione pro L.[ucio] Muraena. Acessit quodque rerum et verborum Index. Basileae [Basel]: Apud Ioannem Opornum [1566] (Vorbesitzer: Jo[h]annes Rourmans, _Gymnasium Societatis Jesu Traiectensis_ [Jesuitenschule Maastricht], Ledereinband, Signatur: I 367).
* Christophorus Clavius: Christophori Clavii Bambergensis In Sphaeram Ioannis De Sacro Bosco commentarius. Nunc quinto ab ipso Auctore hoc anno 1606. recognitus, et plerisq[ue] in locis locupletatus. Accessit Geometrica, atque Uberrima de Crepusculis Tractatis. Roma [Rom]: 51606 (Signaturen: IV 24 / L.-B. 1443).
* Melchior Junior: Orationum, quae Argentinensi in Academia, exercitii gratia scriptae et recitatae ab illustr.[ibus] generos.[is] nobil.[ibus] et aliis: Ad tractandum vero propositae fuerunt a Melchiore Junio, Witebergensi, Eloquentiae ibidem Professore. Secundus Tomus, cuius Prior Pars. Orationes ad genus causae Deliberativum: Posterior. Orationes ad genus causae iudiciale pertinentes complectitur. Argentorati [Strassburg]: Sumptibus Haeredum Lazari Zetzneri 1620 (Pergamenteinband).
**MöglicherweiseKreuzherren Hohenbusch:**
* Dessenius. De Compositione medicamentorum. Frankfurt: Egenolph 1533 [sic!] (hier handelt es sich offensichtlich um einen Fehler, da Bernhard Dessen sein Werk _De compositione medicamentorum_ 1533 noch gar nicht verfasst hatte. Es dürfte sich um eine der folgenden Ausgaben handeln: Bernhard Dessen von Kronenburg: De compositione medicamentorum, hodierno aevo, apud pharmacopolas, passim extantium: et quo artificio eadem recte parari queant, cum Simplicium, atque Aromatum (quibus consistunt) expositionibus, ac plerorumq[ue] omnium delectu, Libri decem. Non Medicis et Pharmacopoeis tantum, sed omnibus insuper rerum cognoscendarum studiosis, utilissimi pariter ac necessarii. Ubi singula ad ipsissimam ueritatem expenduntur, plurimi errores aperiuntur, et controuersiae frequentes conciliantur, Autore Bernardo Dessenio Cronenburgio, Doctore Medico Coloniensi. Quid unoquoq[ue] libro continetur, uersa pagina indicat. Cum Indice locupletissimo, Latino de Germanico. Francofurti [Frankfurt]: Apud Haered.[es] Chr.[istophori] Egenolphi 1555 bzw. Bernhard Dessen von Kronenburg: De compositione medicamentorum, hodierno aevo, apud pharmacopolas, passim extantium: et quo artificio eadem recte parari queant, cum Simplicium, atque Aromatum (quibus consistunt) expositionibus, ac plerorumq[ue] omnium delectu, Libri decem. Non Medicis et Pharmacopoeis tantum, sed omnibus insuper rerum cognoscendarum studiosis, utilissimi pariter ac necessarii. Ubi singula ad ipsissimam ueritatem expenduntur, plurimi errores aperiuntur, et controuersiae frequentes conciliantur, Autore Bernardo Dessenio Cronenburgio, Doctore Medico Coloniensi. Quid unoquoq[ue] libro continetur, uersa pagina indicat. Cum Indice locupletissimo, Latino de Germanico. Francofurti [Frankfurt]: Apud Haered.[es] Chr.[istophori] Egenolphi 1555).
**Kreuzherren Wickrath:**
* Senec[a]e trag[o]edi[a]e […]. Paris: Apud Jodocum Badium Ascensium 1512 (Holzeinband, Signaturen: I 222 / L.-B. 1429).
* L.[ucii] Annaei Senecae Opera, et ad dicendi facultatem, et ad bene uiuendu[m] utilissima, per Des.[iderium] Erasmum Roterod.[amum] Ex fide ueterum codicu[m], tum ex probatis autoribus, postremo sagaci non nunqua[m] diuinatione, sic emendata, ut merito priore[m] aeditione[m], ipso absente peracta[m], nolit haberi pro sua. Confer et ita rem habere co[m]peries. Adiecta sunt eiusdem scholia nonnulla. Basileae [Basel]: In officina Frobeniana 1529 (Signaturen: I 283 / 1423).
* M.[arci] Tulii Ciceronis orationum volumen primum, in quo multa, quae in aliarum editionum libris corrupte legebantur, ex diligenti uetustorum exemplariu[m] collatione sunt emendata. Venetiis [Venedig]: Paulus Manutius Aldi F.[ilius] 1540 (mense Octobri) (Signaturen: I 267 / L. B. 1430).
* **M.[arci] Tulli Ciceronis orationum volumen tertium, post omnes omnium editiones accuratissime emendatum. Venetiis [Venedig]: Aldus Paulus Manutius Aldi F.[ilius] 1541****(Ledereinband, Signaturen: I 267 / L.-B. 1430, Exemplar mit makulierten Handschriftenfragmenten Gratians und Chalcidi****us****’****im Bestand nachgewiesen, vgl.Nießen [2024]).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* Dictionarium Latino-Gallicum. Lutetiae [Paris]: 1554 (Signaturen: I 327 / 4222, es handelt sich um eine Ausgabe des lateinisch-französischen Lexikons von Robert Estienne/Robertus Stephanus: Dictionarium Latinogallicum, thesauro nostro ita ex adverso respondens, ut extra pauca quaedam aut obsoleta, aut minus in usu necessaria vocabula, et quas consulto praetermisimus, authorum, appelationes, in hoc eadem sint omnia, eodem ordine, sermone patrio explicata. Vgl. die Ausgabe Parisiis [Paris]: Ex officina Roberti Stephani 1538).
* P.[ublii] Terentii Comoediae. Basileae [Basel]: 1557.
* _Adagiorum centuriae VIII. cum dimidia per Hadrianum Iunium medicum conscriptae: opus nouum et nunc primum in luce editum.__Basileae [Basel]: Froben 1558_(Pergamenteinband, Signaturen: I 355 / L.-B. 4232).
* Dictionaire Francoislatin. Paris: 1559 (es handelt sich um eine Ausgabe des französisch-lateinischen Lexikons von Robert Estienne: Dictionaire Francoislatin, autrement dict Les mots Francois, auec les manieres dvser diceulx, tournez en Latin. Corrigé et augmenté. Vgl. die Ausgabe Paris: Robert Estienne 1549).
* Georgii Fabricii Chemnicensis Poematum Sacrorum libri XV. Quorum Catalogum uersa pagina reperies. Basileae [Basel]: Per Ioannem Oporinum [1560] (Signaturen: I 367 / n. 4292).
* Iunii Iuvenalis, et A.[uli] Persii Flacci Satyrae, cum vetustissimis, quibusque manu scriptis codicibus nunc denuo collatae, summaque diligentia, parique fide emendatae. Lugduni [Lyon]: Haeredes Seb.[astiani] Gryphii 1560 (Signaturen: I 239 / 4257).
* **Luciani Samosateni [sic!] Operum Tomus II. Cum Gilberti Cognati et Joannis Sambuci Annotationibus, quas ad calcem adiectas reperies. Basileae/Basel: per Henricum Petri 1563****(Pergamenteinband, Signatur: III 969 / I 203 / L.-B. 4098, im Bestand nachgewiesen, Druckfehler „ANNNIS“ in der Titelei).******
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* ******Luciani Samosateni [sic!] Operum Tomus IIII.********Cum Gilberti Cognati et Joannis Sambuci Annotationibus, ad finem cuiusque Dialogi adiectis.****Basileae/Basel: per Henricum Petri 1563 (mense Martio)****(Pergamenteinband, Signatur: III 969 / I 202 / 1427, im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* ********Suetonii Caesares et ceteras. Lugduni [Lyon]: Anton.[ius] Gryphius 1566.
* Dictionarium Latinogermanicum, Joanne Frisio Tigurino interprete. Huius vero praecipuus est usus ad Latini sermonis faelicitatem, et cum Germanico idiomate consensionem demonstrandam. Opportunum hercle compendium, iis qui meliores authores dicendo et scribendo proxime imitari, suamque, eorum, quae vel iam exciderunt, vel hoc tempore probata sunt, vocabulorum memoriam, ad doctiorum imitationem reficere desyderant. Editio postrema, et longe omnium absolutissima: cui denuo accesserunt Praenomina Romana, et rei Nummariae, Mensurarum ac Ponderum vocabula. Tiguri: Christopherus Froschoverus 1568 (Mense Februario) (Signaturen: T 357 / 1433).
* **Comico[rum] Graecorm s[en]tentiae, id est γνῶμαι. Latinis versibus ab Henr.[ico] Stephano redditae et annotationibus illustratae.****Excudebat Henr.[icus] Steph.[anus]****1569 (Signatur III 529, Pergamenteinband, restaurationsbedürftiges Exemplar mit vermutlich zur Tilgung einer Provenienz beschnittener Titelei im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* Jakob Spanmüller/Iacobus Pontanus: Jacobi Pontani de Societate Iesu Poeticarum Institutionum libri tres. Eiusdem tyrocinium poeticum. Ingolstadt: David Sartorius 1594 (Signaturen: I 367 / L.-B. 4235, Pergamenteinband).
* Henri Estienne/Henricus Stephanus: De Lipsii Latinitate (ut ipsimet antiquarii antiquarium Lipsii stylum indigitant). Palaestra I, Henr.[ici] Stephani, Parisiensi, nec Lipsiomimi, nec Lipsiomomi, nec Lipsiocolacis: multoque minus Lipsiomastigis. […] Hic multa non vulgaria vulgi literatorum lingius de Latinitate illa antiquaria tantumnon digladiantibus opponuntur […]. Francfordii [Frankfurt]: [Henricus Stephanus] 1595 (Signaturen: I 378 / L.-B. 4309).
* **Manuel Álvares:Emanuelis Alvari, de Societate Iesu, De Institutione Grammatica Libri Tres. Integri, ut ab auctore sunt editi, nunc emendatius excusi. Colonia Agrippina/Köln: In Officina Birckmannia, sumptibus Arnoldi Mylii 1596 ****(****Signaturen: I 337 / n. 4294, ohne Einband und Titelblatt, stark beschädigt und restaurierungsbedürftig im Bestand nachgewiesen)****.**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* Alexander Scot Scotus: Apparatus Latinae locutionis in usum studiosae iuventutis: post Marii Nizolii principia ex M.[arci] T.[ullii] Ciceronis libris collectus. Auctore Alexandro Scot Scoto, artium liberalium Magistro et Iuris utriusque Doctore: Nunc vero secundis curis ab Auctore auctus et emendatus, reservatis sectionibus in quas Ciceroniana opera idem distinxit: Nominum, quae addidit, adiunctis: Verborumque subiunctis Adverbiis. Accessit Graecarum vocum Latinis respondens copia, prima editione promissa. Accessit ad calcem Progymnasmatum in artem oratoriam libellus, ex Francisci Syluii opere in Synopsim redactus. Lugduni [Lyon]: Sumptibus Ioannis Pillehotte 1602 (Signaturen: I 275 / 4226)_._
* Q.[uinti] Horatii Flacci Opera omnia a Pet.[ro]-Gualt.[ero] Chabotio viro in omni literatura perfectissimo, Admiranda Ingenii et Iudicii dexteritate, eruditionis varietate, & linguarum elegantia, triplici artificio explicata; Nunc vero a I.[oanne] Iac.[obo] Grassero C. Rom. ex ipsius Chabotii Lucubrationibus manuscriptis, tantopere aucta, emendata, & illustrata, Ut nihil Commentarii amplius a quoquam desiderari possit; Accessit index rerum et verborum copiosissimus. Coloniae Munatianae: Apud Ludovicum Regem 1615 (Signaturen: I 240 / 1290).
* Cl.[audius] Claudianus Theod.[ori] Pulmanni Craneburgii Diligentia, et fide summa, e vetustis codicibus restitutus. Una cum M.[artini] Ant.[onii] Del-rio Notis. Antverpiae [Antwerpen]: Apud Hieronymum Verdussium 1622 (Signaturen: I 231 / L.-B. 4245, Pergamenteinband).
* Maciej Kazimierz Sarbiewski/Mathias Casimir Sarbievus Soc.[ietatis] Jes.[u]: Lyricorum libr.[i] IV Epodon lib.[er] unus alterque Epigrammatum. Cöln: Jodocus Kalkoven 1648 (Holzeinband mit Pergamentüberzug, Signatur: I 367).
**möglicherweiseKreuzherren Wickrath (aus dem Nachlass von Johannes Buchler?):**
* In hoc volumine haec continentur: Rhetoricam ad C.[aium] Herennium lib.[ri] IIII. M.[arci] T.[ulli] Ciceronis de inventione lib.[ri] II. […]. Venetiis [Venedig]: In aedibus haeredum Aldi Manutii 1533 (mense Martio) (Holzeinband, Signaturen: I 273 / L.-B. 3921).
* M.[arci] Tullii Ciceronis de philosophia, prima pars, id est, Academicarum quaestionum editiois primae liber secundus, editionis secundae liber primus, De finibus bonorum et malorum libri V. Tusculanarum quaestionum libri V. Quibus in libris, quae in aliis editionibus deprauata legebantur, multa sunt restituta. Venetiis [Venedig]: Paulus Manutius Aldi F.[ilius] 1541 (Signaturen: I 276, L.-B.: 4219).
* Orbis terrarum synoptica epitome, Una cum Geographia poetica: Variis Locorum, Regionum, Populorum, Urbium, Fluuiorum, Insularum et Montium synonymis: Propriis quoque singularum Gentium moribus adscripts illustrata. Ex receptiorum cum Veterum tum Neotericorum Geographorum et Historicorum scriptis, P.[etri] B.[audociani] Cestii I. C. opera et studio concinnata. Quae vero huic Synopticae Epitomae adiuncta est Geographia Poetica, a viro doctissimo, in studiosae iuuentutis gratiam, ex ipsis Poetis collecta est, et ordine conuenientissimo digesta. o. O.: Excudebat Jacobus Stoer 1592 (Signaturen: II 159, L.-B. 1435, Pergamenteinband).
* Josephus Lange: Adagia: sive sententiae proverbiales: Graecae, Latinae, Germanicae, ex praecipuis autoribus collectae: ac brevibus Notis illustratae: inque Locos communes redactae. Per Iosephum Langium Caesaremontanum. Una cum Indice. Argentorati [Straßburg]: Excudebat Josias Rihelius 1596 (Signaturen: I 354, L.-B. 4237).
**Aachener Augustiner-Eremiten:**
* Aurelii Prudentii Clementis, viri consularis. Psychomachia, Cathemerinon, Peristephanon, Apotheosis, Hamartigenia, Contra Symmachum, praefectum urbis libri duo, Enchiridion Novi et Veteris testamenti. In calce adiecta sunt aliquot scholia per Ioannem Sichardum. Basileae [Basel]: And[reas] Cratandrus 1527 (erworben 1664, Pergamenteinband).
* **Theodorus Bibliander: De ratione communi omnium linguarum et literaru[m] commentarius Theodori Bibliandri. Cui adnexa est compendiaria explicatio doctrinae recte beateq[ue] uiue[n]di, et religionis omnium gentium atque populorum, quam argumentum hoc postulare uidebatur. Tiguri [Zürich]: Apud Christoph.[orum] Frosch.[auer] 1548 (erworben 1613, Signaturen: I 19, no. 1415, restaurierungsbedürftiges Exemplar mit Holz-/Ledereinband mit IHS-Monogramm im Bestand nachgewiesen).**
(c) Yara Issa, 2026.
* **Plutarchi Chaeronensis Moralia, quae usurpantur. Sunt autem omnis elegantis doctrinae penus: Id est, varii libri: morales, historici, physici, mathematici, denique ad politiorem litteraturam pertinentes et humanitatem. Omnes de Graeca in Latinam linguam transscripti summo labore, cura, ac fide. Guiliel.[mo] Xylandro Augustano Interprete: cuius etiam Annotationes locupletissimae (si rem spectes) una eduntur. Accesserunt his Indices locupletissimi. Francofurti [Frankfurt]: Sumptibus haeredum Lazari Zetzneri 1619 (Signatur 4642 / I 202, erworben 1664, Pergamenteinband, im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2026.
**Aachener Karmeliter:**
* Ambrosius Calepinus: Pentaglottos. Hoc est, quinque linguis, nempe Latina, Graeca, Germanica, Flandrica et Gallica constans: simul cum Prosodiae notis, quibus cuiuslibet syllabae quantitas prima statim fronte dinoscitur. Hactenus tanta istac commoditate nunquam impressus. o. O.: typis Aegidii Copenii Dietsth 1546 (erworben 1715, Ledereinband).
* Plutarchi Chaeronensis vitarum Parallelarum seu Comparatarum, Guilielmo Xylandro, Augustano, Interprete; Tomus I. Cum Indice triplici (1. Autorum allegatorum. 2. Rerum et verborum in opere memorabilium. 3. Eorum, quae in Annotationibus cognitu necessaria tractantur.) fidelissimo et locupletissimo. Francoforti ad Moenum [Frankfurt am Main]: Johannes Feyerabend 1592 („moderner“ Einband).
* **Plutarchi Chaeronensis vitarum Parallelarum seu Comparatarum, Guilielmo Xylandro, Augustano, Interprete;****Tomus II. Cum Indice triplici (1. Autorum allegatorum. 2. Rerum et verborum in opere memorabilium. 3. Eorum, quae in Annotationibus cognitu necessaria tractantur.) fidelissimo et locupletissimo. Francoforti ad Moenum [Frankfurt am Main]: Johannes Feyerabend 1592 (Pergamenteinband, im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
**Aachener Kapuziner:**
* Erasmus Roterdamus: Parabolae sive similia Des.[iderii] Erasmi Roterdami, cum uocabulorum aliquot non ita uulgarium explicatione. Basileae [Basel]: In officina Frobeniana 1534 („moderner“ Einband).
* Aurelii Prudentii Clementis, viri consularis, opera. A Victore Giselino correcta et annotationibus illustrata: Ad Hippolytum Estensem Cardinalem ac Principem illustrissimum. Coloniae Agrippinae [Köln]: In Officina Birckmannia, sumptibus Arnoldi Mylii 1594 (Signatur: I 246).
* C.[aii] Plinii Secundi Historiae Mundi libri XXXVII. Cum castigationibus et adnotationibus doctis et variis praeterea lectionibus ex mss. [= manuscriptis] Compluribus ad oram paginarum accurate indicatis. Ex novissima et labiorosissima editione Iacobi Dalechampii, Medici, Cadomensis. Cum Indice duplici, utroque locupletissimo. Accedunt iam primum Pauli Cigalini Comensis praelationes duae eruditis. Una De vera patriae nostri Plinii: altera De fide et auctoritate ipsius. Francofurti [Frankfurt]: Apud Claud.[ium] Marnium et haeredes Joan.[nis] Aubrii 1608 (Holzeinband).
**Aldenhovener Kapuziner:**
* Christophori Clavii Bambergensis ex Societate Iesu, in Sphaeram Ioannis de Sacro Bosco, commentarius. Nunc quarto ab ipso Auctore recognitus, et plerisque in locis locupletatus. Lugduni [Lyon]: Sumptibus Ioannis de Gabiano 1602 (Signaturen: IV 24, II 772).
**Aachener Jesuiten:**
* Homeliae seu mauis, sermones siue co[n]ciones ad populum praesta[n]tissimoru[m] ecclesie doctoru[m]: Hieronymi, Augustini, Ambrosii, Gregorii, Origenis, Johan.[nis] Chrysostomi, Bede, Herici, aliorumq[ue]. In hunc ordinem digeste per Alchuinum leuitam, idq[ue] iniungente ei Carolo Magno Rom.[ano] Imper.[atori] cui a secretis fuit. Nunc ex vetustissimis exemplaribus ab innumeris mendis vindicate quod facile deprehendet is, qui hanc editionem cu[m] prioribus contulerit. Adiectis etia[m] nonullis homeliis, nusq[uam] antea impr[e]ssis. Coloniae [Köln]: Hero Alopecius 1525.
* Hystoire des faitz et prouesses du vaillant chevalier Guerin. Paris: [1547–1557].
* Irenaeus, Adversus haereses. Parisiis [Paris]: 1563 (Es dürfte sich um die folgende Ausgabe handeln: Opus eruditissimum divi Irenaei episcopi Lugdunensis, in quinque libros digestum, in quibus mire retegit et confutat veterum haereseωn impias ac portentosas opiniones, ex vetustissimorum codicum collatione qua[n]tum licuit Des.[iderii] Erasmi Roterdami opera emendatum. Additus est Index rerum obseruatu dignarum. Parisiis [Paris]: Apud Audoenum Paruum, sub intersignio Lilii aurei, via ad diuum Iacobum 1563).
* Authoritatum Sacrae Scripturae et Sanctorum Patrum, quae in Catechismus D.[omini] Petri Canisii Theologi Societatis Iesu citantur, et nunc primum ex ipsis fontibus fideliter collectae, ipsis Catechismi verbis subscriptae sunt. Pars secunda: De Sacramentis Ecclesiae. Coloniae [Köln]: Gervinus Calenius et Haeredes Ioannis Quentel. 1569.****
* Flores utriusque L.[ucii] Annaei Senecae. Paris: Aegidius Gothinus 1574 (1717 erworben, Pergamenteinband).
* C.[ai] Iulii Caesaris Commentariorum de bello Gallico libri VIII. civili Pompeiano lib.[ri] III. Alexandrino lib.[er] I. Africo lib.[er] I. Hispanensi lib.[er] I. Pictura tertius Galliae, Hispaniae, Pontis in Rheno, Auarici, Alexie, Uxellodum, Massiliae, per iucudum Veronensem, ex descriptione Caesaris. Veterum Galliae locorum, populorum, urbium, montium, ac fluuiorum breuis descriptio. Cum indice locupletissimo. Coloniae Agrippinae [Köln]: Peter Horst 1579 (Holzeinband).
* Plutarchi Chaeronensis vitarum Parallelarum seu Comparatarum, Guilielmo Xylandro, Augustano, Interprete; Tomus II. Cum Indice triplici (1. Autorum allegatorum. 2. Rerum et verborum in opere memorabilium. 3. Eorum, quae in Annotationibus cognitu necessaria tractantur.) fidelissimo et locupletissimo. Francoforti ad Moenum [Frankfurt am Main]: Johannes Feyerabend 1592 (das im Bestand nachgewiesene Exemplar weist nur den Besitzvermerk der Aachener Karmeliter auf).****
* D.[ecimus] Magni Ausonii Burgdig.[alensis] viri consularis, opera. A Josepho Scaligero, et Elia Vineto denuo recognita, disposita, et variorum notis illustrata: Cetera Epistola ad lectorem docebit. Adiectis variis et locupletissimis indicibus. [Paris:] Typis Iacobi Stoer 1594.
* **Τὰ σωζόμενα Τῶν παλαιοτάτων Ποιητῶν Γεωργικὰ, Βουκολικὰ, καὶ Γνωμικὰ. Vetustissimum Authorum Georgica, Bucolica, et Gnomica poemata qua supersunt. Accessit et huic editioni Is.[aaci] Hortiboni Theocriticarum Lectionum libellus. Caetera sequentes paginae indicant. [Genf:] Apud haer.[edes] E.[ustache] Vignon 1600 (Signatur: III 384, „moderner“ Einband, restaurationsbedürftiges Exemplar im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2023.
* ****Eilhard Lubin: ’Ανθολογίας διαφόρων ἐπιγραμμάτων εἰς ἑπτὰ βιβλία διηρημένης. Florilegii Variorum Epigrammatum in septem libros distributi. Primus, Interprete Eilhardo Lubino Professore Poeseôs in Academia Rostochina publico (Bemerkung „vor 1607“, wahrscheinlich handelt es sich um die AusgabeRostochii [Rostock]: Praelo Myliandrino 1607, „moderner“ Einband).
* **Hermann Hugo:De prima scribendi origine et universa rei literariae antiquitate, Ad Reuerendum Patrem Carolum Scribani soc.[ietatis] Iesu praepos.[itum] provinc.[ialem] in Prouincia Flandro-Belgica. Scribebat Hermannus Hugo eiusdem Societatis.****Antwerpen: Ex officina Plantiniana, Apud Balthasarem et Joannem Moretos 1617 (Signatur III 2318, Pergamenteinband; restaurationsbedürftiges Exemplar im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* Reineri Neuhus I. IC. Exercitatio eloquentiae. Sive suada Alcmariana novissima. Continens orationes LXV. Cum Fasciculo Poematum. Amstelodami [Amsterdam]: Ex officina Joannis Janssonii à Waesberge 1671 („moderner“ Einband).
* **Johannes Chrysostomos: Περì ἱερωσύνης/De sacerdotio. Buch 6 (nicht in den Konvoluten erwähnt; erworben 1630?).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
**Kölner Jesuiten:**
* Ὁμήρου Ἰλιάδος Βίβλοι Α. καì Β. Homeri Iliados lib.[ri] I. et II. Theodo.[rus] Martin[us] excudebat [1521] (Bemerkung „vor 1625“, Pappeinband).
**In zwei Bänden einer Vergil-Ausgabe ist der Besitzvermerk**** _Monasterii Waldsassensis_ , ****d. h. derStiftsbibliothek der Zisterzienser-Abtei Waldsassen durchgestrichen:**
* **Pub.[lii] Vergilii Maronis operum tomus secundus. Continens sex priores libros Aeneidos. Lugd.[unum] Batavorum [Leiden]: Apud Jacobum Hackium / Amstelodami [Amsterdam] Apud Abrahamum Wolfgang 1680 (Signatur III 1163 / I 224, im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
* **Pub.[lii] Vergilii Maronis operum tomus tertius. Continens sex posteriores libros Aeneidos. Lugd.[unum] Batavorum [Leiden]: Apud Jacobum Hackium / Amstelodami [Amsterdam] Apud Abrahamum Wolfgang 1680 (Signatur III 1163, im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2024.
**MöglicherweiseKölner Kartäuser (nicht in den Konvoluten genannt, vgl. aber Nießen, Johannes Maximilian: „****Ein Handschriftenfragment Walters von Brügge in der historischen Lehrerbibliothek des Kaiser-Karls-Gymnasiums – kritische Edition und Übersetzung“, in: Aachener Bibliothekskataloge. Folge 11. Hrsg. v. Jörg Fündling u. Thomas Richter, Aachen 2026b****):**
* **Expositio hymno[rum] cu[m] familiari com[m]ento. Köln: Quentell 1499****([alte Signatur:] N 1620,GW-Nummer 13722, Ledereinband, restauriertes Exemplar mit Handschriftenfragment Walters von Brügge im Bestand nachgewiesen).**
(c) Johannes Maximilian Nießen, 2026.
1. Vgl. zur Bibliothek des _Collegium Augustinianum Gaesdonck_ etwa Magofsky/Nießen/Noeske 2023a, S. 45 und Magofsky/Nießen/Noeske 2023b, S. 342–343. [↩]
2. Vgl. zu den Beständen der Kreuzherren in Wickrath und Hohenbusch bei Erkelenz ausführlich Nießen 2025 und Nießen 2026a. [↩]
Johannes Maximilian Nießen
Alle Beiträge anzeigen
* * *
OpenEdition schlägt Ihnen vor, diesen Beitrag wie folgt zu zitieren:
Johannes Maximilian Nießen (27. September 2026). Bestände aus Klosterbibliotheken in Aachens Gymnasialbibliothek. _bibliotheca.gym_. Abgerufen am 27. September 2026 von https://histgymbib.hypotheses.org/33868
* * *
* * * * *