Dit weekend gaat de wintertijd weer in. Aanvankelijk dacht ik dat het een achterhoedegevecht was, maar de discussie over het afschaffen van het periodiek verzetten van de klok blijft terugkomen. Meestal dan ook onderbouwd met minutieuze studies die laten zien dat het verzetten van de klok in de dagen daarna leiden tot meer verkeersongevallen, zelfdodingen, ziekte en andere nare zaken. Wat ik aan de andere kant dan nooit zie is gedetailleerde studies naar de voordelen die ontstaan uit het feit dat je van mei tot en met september iedere avond een uur langer buiten kan wandelen, sporten of überhaupt in daglicht kan verblijven. Stel dat je zomertijd afschaft, dan bestaat dat uur licht nog wel, alleen is het dan ‘s ochtends vroeg, als de hele samenleving nog slaapt. Misschien moet ik dan tussen 5 en 6 in de ochtend extra buiten gaan spelen, en voortaan om 9 uur ‘s avonds naar bed.

De zoveelste advertentie voor een radiator-ventilator deed me er op zondagavond een bestellen. Maandagochtend waren ze al in huis. Maar is het ook wat, zo’n apparaat? Het is sowieso nieuwe content voor je weblog! Radiator-ventilatoren zijn kleine ventilatoren die je onder je radiator kan plaatsen, waardoor warmte zich sneller door je kamer verplaatst. De makers claimen een rendementsverbetering tot 22% Foto van de fabrikant Maar wat is het echt? * Het is een betrekkelijk simpel te monteren systeem, dat je met magneetjes onder je radiator plaatst. * In mijn geval was wel een puzzel dat de hoeveelheid ruimte onder de radiator echt beperkt was, die zweeft maar enkele centimeters boven de grond. * Je sluit de ventilator aan op het stopcontact (kost dus helaas weer een schaars stroompunt) en kan verschillende ventilatoren doorlussen onder een grote radiator. * Het is een stil systeem (niet meer geluid dan een rustige koelkast) dat zichzelf ook weer uitzet als het voldoende is opgewarmt. * Ik heb geen datapunten om wetenschappelijk te oordelen over het rendement. Dat zal iemand anders op het web wel hebben gedaan.

Las een boekje uit: J.Th.J. Van den Berg – Geduldig Papier: formeren in stad en land. In een dun boekje (150 pagina’s) schrijft deze emeritus hoogleraar een prettig verhaal over het fenomeen _formaties_ in de politiek. Hij gaat daarbij in op formaties op landelijk niveau, en op lokaal niveau. Wat je ziet, als je zoals hij, over decennia naar de toestand kijkt, is dat niet alles altijd hetzelfde blijft, maar er veel gewoontes zijn die ook maar ontstaan omdat ze aansloten bij een behoefte. Elke formatie, gaat uiteindelijk over dezelfde 4 stappen: Partijkeuze, Programmaformulering, Portefeuilleverdeling, Persoonselectie. In de loop van ruim anderhalve eeuw hebben we daar rollen bij gekregen om die stappen te zetten, landelijk wordt gewerkt met verkenners, informateurs en formateurs. Lokaal is er in de ruim 300 gemeenten van Nederland meer variatie, maar wordt ook steeds meer met verkenners en informateurs gewerkt. Centraal thema is de vraag of het zinvol is in een formatie alles af te spreken op papier, of dat samenwerking toch ook andere vaardigheden vraagt. Nadeel aan zijn boekje is dat het soms wel erg anekdotisch door de tijd springt, als je het wetenschappelijker zou willen maken zouden enige grafieken of tabellen wel helpen.

Gestaag aanhoudende regen zorgen ervoor dat ik vanaf het Moreelsepark het winkelcentrum Hoog Catharijne inga. Ik heb weliswaar een paraplu, maar droog lopen is toch prettiger. Vlak voor de entree schud ik mijn plu uit en zie wat ik, in al die jaren, nooit eerder heb gezien: een gat, met zelfs een beetje groen, tussen al het beton. Vlug neem ik een snapshot, die ik thuis behoorlijk recht moet zetten. Een vluchttrap naar benden, bouwafval… en groeiende planten. Later kijk op op de satellietbeelden. Van de drie aanbieders (PDOK, Apple en Google) heeft de laatste het beste beeld in de schaduwrijke omgeving. Ergens wist ik wel dat het complex zo gefaseerd is gebouwd dat er ‘gaten’ zijn gevallen, maar het was me nooit eerder opgevallen dat je het ook echt kan zien. Toch niet alles is weggepoetst achter blinkende gevels. Screenshot Google Maps

Na jaren besloot ik de strijkplankhoes te vervangen. Voordeel: je ziet niet langer de strepen van het metaal op je gestreken kledingstukken omdat er weer een schuimrubberenlaag van betekenis onder zit. Nadeel: nog altijd zijn er vooral suffe patronen verkrijgbaar. Zelfs dacht ik het leukste ontwerp gekozen te hebben, in het echt ziet het er nog matig uit. * Een stevige verkoudheid is het moment om niet te veel de deur uit te gaan maar je sokkenlade uit te ruimen en nu echt alles weg te doen wat grotendeels versleten is. Zo voorkom je wat een aantal maanden terug speelde. Een man zoekt het uiteinde van het lange perron, om kort voor het vertrek van de intercity zojuist bij de HEMA gekochte sokken aan te trekken.

> “We are not thinking machines, we are feeling machines that think” Dat citaat van Antonia Damasio kan ik gebruiken, denk ik, terwijl ik het zie, en maak een notitie. Het citaat komt uit _Op Mensenmaat_ van Raoul Maris, een handboek gericht op ontwerpen op menselijk maat. Maris werkt in de architectuur van publieke gebouwen en loodste ons langs 15 ontwerpfouten die het dagelijks gebruik van parkeergarages, ziekenhuizen, scholen en gemeentekantoren bemoeilijken. Wat denkt u van goede bewegwijzering, prettig ontvangst en goede akoestiek? Interessant bladerboek dat nadruk legt op onbewuste processen zoals personal space, en de impact van daglicht op ons welzijn. Leve de bibliotheek en willekeurige vondsten! Dat citaat van Antonia Damasio trof ik daar, maar kon ik plakken op een verhaal van Elja, die zich afvroeg wat de verhouding is tussen taal en bewustzijn. Al kunnen machines dan alles ‘lezen’ en blijkbaar zelfs de moeilijkste wiskundige raadsels oplossen, ze kunnen nog niet verdwalen in een parkeergarage op zoek naar de uitgang.

Nog een serie genoteerde schilderijen uit Kröller-Möller. Veel overlap met de thematiek van Schöne neue Arbeitswelt: Traum und Trauma der Moderne, de grens tussen landschap en industrialisatie. Maximilien Luce – Terrain À Montmartre, Rue Championnet (1887) Bij Luce zie je nog de achtertuintjes waar groenten worden verbouwd. Kom daar nu maar eens om in Parijs. Het beeld van Lemmen moet ik maar eens in verband brengen met de pakhuizen aan de Thames. Georges G. Lemmen – Fabrieksgebouwen Langs De Theems (1892)Charley Toorop – Straat In Cuesmes (1922) In Cuesmes zie je de terrils, de hopen afval uit de mijnen, op de achtergrond liggen. Blijkens is het een plaatsje nabij Mons (Bergen), in Wallonië, waar ook ene Vincent van Gogh nog twee jaar heeft gewoond voordat hij kunstenaar werd.

Een manier om een museumbezoek gerichter te maken is het meenemen van een notitieblokje. Schrijf direct op wat je denkt, schrijf op wat interessant is, teken desnoods iets na. Minder zappen, meer doen. MagritteGoubitzDegouve de Nuncques Dus ik noteer wat titels in Kröller-Möller. Ik begrijp pas gaandeweg dat ik een aantal titels noteer die lijken op __L’empire des lumières__ van Magritte, zodanig blijkbaar dat het werk van Degouve de Nunques op de Engelstalige wikipedia als invloed op Magritte staat genoemd.

Twee dagen nadat een promotieteam receptenboekjes voor aardappels uitdeelt op het station, staat een ander promotieteam op een ander station miniatuurpotjes chocoladepasta uit te delen. Bonne Maman, u weet wel, van de jam met de rode-wit-geblokte deksels, verkoopt tegenwoordig ook chocoladepasta met vergelijkbare rood-witte tafelkleedjes als deksels. Prima op de boterham, maar dat brengt wel op een discussie: waarom dit merk inzetten om pasta te gaan verkopen? Voor jam snap ik dat rood-witte, de associatie met huisgemaakte jam die je wil oproepen. Iedereen kent wel iemand die afgelopen jaar zelf jam heeft gemaakt. Chocoladepasta daarentegen, wie maakt dat huisgemaakt en zet het op een rood-wit tafelkleedje? De markt voor chocopasta is volgens mij verdeeld tussen A-merk Nutella, verschillende huismerken en sommige nichemerken (palmolievrij, biologisch, of gemengd met andere smeersels). Hoe Bonne Maman zich daar wil positioneren als een aparte keuze is me een raadsel. Waarom niet kiezen voor een nieuw merk, als je toch wil concurreren?

Al voor we de stad in rijden ga ik staan en loop naar het balkon van de intercity. Dadelijk het Centraal, beperkte overstaptijd, nog beperkter omdat deze trein ergens vertraging heeft opgelopen, al deed de machinist goed z’n best dat de afgelopen 10 minuten weer in te lopen. Als Super Mario ga ik over het Centraal. Nooit rennend (dat past niet bij een heer van stand), maar altijd beslist stevig doorstappend. Trap op, trap af, vlot naar links en rechts manoeuvrerend, behendig tussen alle losse elementen door. Zoveel reizigersstromen trekt commercie. De aardappelindustrie heeft een stand opgezet ter promotie van aardappels. Ze delen receptenboekjes uit. Gelukkig geen zakken aardappels. Maar argh, aardappels, ik hou helemaal niet van aardappels. Snel wegwezen hier. (Vooruit, als ze door de Deense Chef zijn gemaakt eet ik wel aardappels) Tip voor NS: zet op drukke dagen promoteams neer voor minder geliefde producten en overvolle stations zijn in mum van tijd weer leeg.

Nog even over het Kröller-Möllermuseum. Momenteel loopt een tentoonstelling waarbij ze alle Van Goghs in één zaal hebben hangen, omdat momenteel geen van hun Van Goghs uitgeleend is elders. Dat is dringen geblazen natuurlijk. Mij valt op hoeveel mensen een foto van een schilderij nemen. Er moeten, opgeteld, servers volstaan in datacentrums met foto’s van dezelfde Van Gogh. Koop dan een boek of een poster, zou ik zeggen, dan is de beeldkwaliteit een stuk beter. Al jaren hangt in mijn klushok een poster van _Cafeterras bij Nacht_. Vorig jaar zag ik het terras ook echt in Arles. Nu dus het origineel. En het is blauwer in het echt, blauwer dan mijn verbleekte poster. Natuurlijk kan ik de kleuren van onderstaande foto manipuleren, en bovendien speelt de belichting in het museum ook mee, dus wat werkelijk is en wat schijn is, zullen we nooit weten. Fragment van _Cafeterras bij nacht_

Neem een beetje Underworld, een beetje Soulwax, een beetje LCD Soundsystem, nog wat Chemical Brothers en je komt uit bij het album van Adult DVD met dezelfde titel. Ook Death From Above (1979), daar doet het me aan denken. _I’m just a cowboy down on aisle three / You’re all at the checkouts looking at me_ Net als bij Rob van Essen is de supermarkt het startpunt van het absurde. Ik koos vandaag overigens voor de bouwmarkt. Ik rij naar de Gamma voor verf en voor houtvulmiddel. Houtvulmiddel dat maar moeilijk op z’n plek wil blijven en tot een abstract kunstwerk wordt. Morgen schuur ik het er weer af en tot die tijd noem ik het ‘Rob Jetten bij de VN’ want dat was het thema van de podcast die ik hoorde met het plamuurmes in de hand. Luister verder vooral even naar dat album als u energieke muziek zoekt.

Menig museum heeft een zaal met daklichten waardoor noorderlicht binnenkomt. Zo ook het Kröller-Möller en dus sta ik het dak te fotograferen in plaats van kunst te bekijken.

Ergens las ik over de metafoor van de markerstift. Stel dat je nog nooit een markerstift had gezien, dan had je waarschijnlijk nooit voor mogelijk gehouden dat die kleur bestond, want in de natuur komen zulke felle kleuren nauwelijks voor. Dus het is een wonder, tenzij je er dus, zoals wij, al je hele leven aan gewend bent. Ik weet niet meer waar ik dit gezien heb, ik wil het ook niet opzoeken om de magie niet te verbreken, maar bij het zien van de kaft van _De Grote Schoonmaak_ van Rob van Essen moet ik veel hieraan denken. De kaft is zo oranje, zo blauw, zo groen; het doet pijn aan je ogen. Deze roman handelt ook grotendeels om het principe van een wonder; iets dat niet bestaat totdat het zich voor je ogen voltrekt. In een wederopbouwwijk in het overzichtelijke Wageningen werkt Thomas als medewerker bij een kleine supermarkt. Op een dag is er een promotie voor een nieuw schoonmaakmiddel, Brixo. Een levensgrote fles van het schoonmaakmiddel loopt door de winkel en prijst het nieuwe middel aan de klanten aan. Het verkoopt goed, maar na sluitingstijd gebeurt het: er komt een scheurtje in het pak, en in het pak blijkt geen mens te zitten, maar alleen een enorme hoeveelheid schoonmaakmiddel. Dat levert vervolgens een blinkend schone winkel op, en ook een levenslange zoektocht naar antwoorden op dit absurde voorval. In typische van Essen-stijl loopt dit alledaagse volkomen uit de hand. > Want uiteindelijk blijken er veel meer vragen dan antwoorden. Het is nooit een vast koppel geweest, vraag en antwoord, het zijn twee losstaande verzamelingen, de één groter dan de ander. Wat volgt is een zoektocht. Er volgen doelloze fietstochten, kunst, kloosters, tijdreizen, het krakersmilieu in Amsterdam in de jaren ’80, en een onbenoemd stuk Noord-Engeland. Sommige decors zijn herkenbaar uit Ik kom hier nog op terug of Miniapolis, maar het verveelt geen moment. In de podcast van VPRO Boeken die ik luisterde gaat van Essen daar ook op in: een drieluik van dit boek, Hier kom ik nog op terug, en de Goede Zoon. Ik snap niet waarom die podcast het in 13 minuten afraffelt (de dwang van het format), want er is zoveel meer uit die boek te halen.

Tik, tik, op de telefoon. Parkeren en inchecken voor betaald parkeren. Start parkeeractie in deze zone. Even tien minuten staan en dan dadelijk weer door. Uiteraard kom ik er een uur achter dat ik vergeten ben uit te checken. Voila, het parkeerbedrijf van de gemeente gesteund door 50 minuten te betalen voor een niet gebruikte parkeerplek. Ongetwijfeld ben ik niet de enige die dit overkomt. Voorts ben ik van mening dat er een standbeeld moet komen voor alle spookparkeerders die als mecenassen de lokale overheden gesteund hebben met hun vergeetachtigheid.

Wordt er nu meer _**over**_ AI geschreven of _**met**_ AI geschreven? Deze tekst is ieder geval nog handmatig samengesteld, om dit te bewijzen zal ik misschien nog een taalfoud maken. Jan tikt een verhaal over een jonge schrijver die erkent dat het best lastig is om, als je eenmaal een tekst door een LLM hebt laten maken, die nog te gaan corrigeren. Via Epso kom ik op dit blog waar iemand stelt: lezen van LLM-teksten maakt me een slechtere schrijver. Gisteravond las ik dit aan te bevelen essay van Maggie Appleton die de vinger op zere plek legt: de output van een LLM is een muur van tekst. Een mens kan ongeveer 250 woorden per minuut lezen, een LLM kan er per minuut 4.900 produceren. LLMs produceren zoveel tekst dat we vermoeid raken en ons kritisch denkvermogen verliezen. Hoe temmen we dat beest? Ik moest terugdenken aan een artikel van Anil Dash van enkele maanden terug, waarin het stelt dat je in je prompt standaard een opdracht moet meegeven om goede documenten te maken. Welnu, zou er iets voorstelbaar zijn bij een opzettelijk trage LLM? Werktitel: EscAIrgot.

Toen het voorstel kwam om dan _Death and Life of Great American Cities_ te lezen kon ik niet weigeren. Het is een klassieker die ik zelfs in m’n scriptie aanhaal. Niet dat ik het destijds gelezen heb. Onderdeel van een scriptie was ook het opbouwen van een stevige literatuurlijst, dus wat _namedropping_ past daar wel in. Jacobs schreef in 1961 een klassieker over de ontwikkeling van Amerikaanse steden. De grote stad gingen achteruit, de suburbs kwam op. Robert Moses plande in New York grote snelwegen dwars door volksbuurten. Activist en schrijver Jacobs was betrokken bij protesten en schreef over hoe het dan wel moest. Dus over het belang van ruimte voor de voetganger, van herbruik van oude gebouwen, parken en diversiteit. De invloed van haar ideeen was groot. Of, misschien was ze de juiste persoon op het juiste moment om het op te schrijven. Op dit blog heb ik bijvoorbeeld Terug naar de stad en Soft City besproken, maar er zijn tal van andere denkers. Een klassieker lezen is niet per se aan te raden. Want in dit geval herken ik de ideeën, maar is de schrijfstijl niet geweldig (te anekdotisch en herhalend) en de context van de Verenigde Staten begin jaren ’60 nadrukkelijk aanwezig. Philadelphia, 2015

Open Monumentendag. Bezoek uw lokale landhuis, of vooruit, eentje op redelijke fietsafstand waar je niet eerder was. Er is een keur aan eigenaren geweest en allerlei onwaarschijnlijke dwarsverbanden in een onvermoed verleden. Bij de afronding praten we nog met de beheerder van het landhuis. Verschillende objecten blijken pas recent weer in het huis te zijn toegevoegd, zoals die oude klok, die is nu vijf jaar tijdelijk hier geplaatst, later kunnen familieleden hem toch weer terugvragen als de kleinkinderen het ding graag willen hebben. In een zaal hangt een schilderij. Dat hing hier ooit, maar nu pas weer een jaar. Nee, dat zetten ze niet op de _socials_ , want ze hebben het laten taxeren en het bleek 25.000 euro waard. Als willekeurige bezoeker hoor ik die informatie nu wel, maar blijkbaar zie ik er betrouwbaar uit en niet als iemand die die informatie op internet zet.

In de lopende serie, geschiedenis van Duitsland, trof ik in de bibliotheek het boek _De ziel van Duitse steden_ van Noud de Vreeze. Ondertitel: _het drama van verwoesting en wederopbouw_. In ruim 400 pagina’s duikt hij in de bijzondere situatie van grote Duitse steden: zwaar gebombardeerd in de Tweede Wereldoorlog. Wat waren daarvan tijdelijke en blijvende gevolgen? Dat is een grote vraag en daar kan hij dus ook veel kanten mee op. Het boek is de neerslag van jaren studie. In het boek vliegen we heen en weer tussen een stuk of 15 verschillende steden, waaronder grote steden als Hamburg, München en Keulen, maar ook kleinere plaatsen. De aanloop ligt in de eerste helft van de twintigste eeuw, als Duitse steden, net als andere Europese steden, snel groeien door industrialisatie. Ook daar speelt de vraag: hoe om te gaan met het stedelijk (sociaal-economisch) vraagstuk. Vanaf de jaren ’30 begonnen de Nazi’s ook ingrepen te plegen, aanvankelijk met grote gebouwen en boulevards, later ook met veel bunkers. Haus der Kunst, München. Jaren 30 bouwproject van de Nazi’s, maart 2025. Vervolgens volgen de oorlogsjaren, het steeds sneller opvolgen van bombardementen met grote menselijke en materiële gevolgen. Na 1945 de wederopbouw. Eerst ad-hoc, maar al snel planmatig, voortbouwend op wat er al was en tegelijkertijd gebruik makend van de kans op gewenste doorbraken (vooral voor autoverkeer). Vanaf de jaren ’50 volgen dan ook grootschalige nieuwe woonwijken om te enorme bevolkingsdruk te verlichten. Mooi overzichtswerk, met veel foto’s en (historisch) kaartmateriaal.

In de bak van Amelisweerd wordt ik ingehaald door een bestelbusje dat bestickerd is voor weegschalenwinkel.nl. Daar zal je veel extra omzet mee halen, denk ik, wie op deze snelweg zou nu op zoek zijn naar een weegschaal? De omdenker in mij denkt: oh nee, dat is natuurlijk een webwinkel voor weegschalen. Mensen die volgens de astrologie in september en oktober jarig zijn. Dan is plotseling toch 1/12e van Nederland je doelgroep. Logisch dat je op de snelweg rijdt met reclame! Gat in de markt om nog 11 webshops te starten! (Vandaag toch nog even gekeken. Het bleek een handelaar in professionele weegschalen, bijvoorbeeld voor apotheken of laboratoria, te zijn)

Elders in het land is een brug over een snelweg afgesloten wegens spoedonderhoud. Ik speculeer erop dat dit de grote drukte veroorzaakt, al kan de oorzaak ook gewoon liggen in september. Het seizoen is weer begonnen. De trein is erg vol. Ik ben in het gangpad gaan staan, dan heb ik misschien na het volgende station wel een zitplaats. Mensen lezen boeken, twee dames spreken kraakhelder Duits. In de volgende stoel kijkt iemand wielrennen. Een peleton stroomt met 60 per uur door Spaanse straten en over het scherm van zijn telefoon. Bij de finish buig ik me iets naar voren om zeker te kunnen zien dat iemand in een geel Visma-shirt als eerste over de streep komt.

Mijn camera had al enige tijd stof verzameld, was naar Zweden heen en weer geweest, maar zondag ging de camera toch aan tijdens een bezoek aan de 13e uitgave van openluchttentoonstelling Sonsbeek in Arnhem. Raad de objecten.Kunst en landschapDeze foto maakte ik in 2008 ook, zag ik toen ik oude foto’s terugkeek.Staand op een ponton in de natuur kijk je naar een videoscherm met natuurbeelden. Om eerlijk te zijn was het niveau van de kunstwerken… wisselend te noemen. Een aantal goede, intrigerende werken, maar ook een aantal die geen indruk maakten. Sonsbeek daarentegen is één van de mooiste stadsparken van Nederland, vlakbij de binnenstad, met bijzondere hoogteverschillen. Een heerlijke zondagmiddag.

Midden in de nacht bedenk je: het zou toch leuk zijn als ik de posts op dit weblog ook nog kon geotaggen, oftewel: op kaart kon zetten. Anno 2026 spendeer je twee uurtjes en heeft een LLM code geschreven voor een pagina waarop je op basis van een kaart naar stukjes uit het archief op zoek kan. En een klikbaar icoon bij een post, waarmee je geo-informatie kan oproepen Nu nog zo’n 4.000 posts door om die coördinaten daadwerkelijk toe te voegen. Op basis van ‘iedere dag een paar’ ben ik daar wel een jaar mee bezig, zelfs al schat ik dat maar zo’n 20% geschikt is. Want locatie is niet overal relevant en u hoeft ook niet alles te weten.

Uit de categorie willekeurige vondsten uit de bibliotheek, opgevist in een paar minuten en verrassend leuk: Neude: hart van Utrecht Na de opening van de bibliotheek op de Neude, ergens rond 2020, verscheen een boek bij WBooks waarin met kaarten, foto’s, schilderijen en tekst de locatie gedocumenteerd wordt. Het boek heeft verschillende invalshoeken: de historie van het stadsplein, het ontstaan van de bibliotheekorganisatie in Utrecht (een van de oudste van Nederland), en de transformatie van het monumentale postkantoor naar een moderne bibliotheek. Veel interessante weetjes voor de Utrecht liefhebber. Ik leer dat, voordat er een postkantoor op deze plek stond, er veel gebouwen van de Munt ware gevestigd, en dat die op hun beurt weer intrek hadden genomen in een klooster dat na de reformatie leeg was komen te staan. Je zou kunnen betogen dat door dit klooster er een stadsblok ontstond dat één bepalende eigenaar had, waardoor instituties als Munt, Post en Bieb het een bruikbare plek vonden om zich te vestigen. Of hoe recent de massale horeca op het plein eigenlijk is. Heerlijk bladerboek.

Na zo’n 15 jaar was het toch wel tijd een nieuwe elektrische tandenborstel te kopen, vooral omdat de aan/uit knop steeds moeilijker werkte. Ik kan u vertellen dat het best lastig tandenpoetsen is als het apparaat niet meer uit wil. Dus ik naar de plaatselijke drogist. Best duur, dus ook maar online gekeken naar het aanbod bij Coolblue. De hedendaagse topmodellen komen met een display, een eigen app, 3d tracking, en ingebouwde coaching tijdens het poetsen. Binnenkort kan je waarschijnlijk de stem van je eigen tandarts horen tijdens het poetsen. Ineens bedenk ik hoe die vergadering gegaan is op het hoofdkantoor van Oral-B. ‘Steeds meer apparaten worden vervangen door apps op de smartphone, kijk eens wat er allemaal verdwijnt. Hoe voorkomen dat onze tandenborstel straks ook door Apple en Samsung gemaakt worden?’ ‘- Wel, we kunnen het ook omdraaien: hoe maken wij onze tandenborstel tot een concurrent van de smartphone? Mensen willen vast langer poetsen als ze ondertussen tiktokfilmpjes voorgeschoteld krijgen. Wij verwijderen plak, maar zorgen ook dat iedereen blijft plakken. Gat in de markt! If you can’t beat them, join them!’. Uiteraard kocht ik het basismodel, zonder al die extra snufjes.

Er is veel op aan te merken, maar het biologeert me wel. Dat is een recensie in één zin van _Wat we kunnen weten_ van Ian McEwen. Van deze Britse romanschrijver had ik nog nooit iets gelezen, maar dankzij de leesclub belandde dit boek uit 2025 op de stapel. Het verhaal trapt af in 2119, als onderzoeker Tom Metcalfe van de boot stapt. Hij is literatuurwetenschapper in een grotendeels verzonken Engeland en houdt zich bezig met het tijdvak 1990-2030. Zo ontwikkelen zich parallel twee verhalen: wat is de toestand van de wereld in 2119 (antwoord: miserabel en veerkrachtig) _en_ wat is er gebeurd in de jaren rond 2014. Zijn voornaamste onderwerp van studie is een verloren sonnetenkrans van dichter Francis Blundy, dat geschreven werd voor zijn vrouw Vivien, en voorgedragen werd tijdens een legendarisch geworden diner. De achterflap belooft ons een weergaloze roman. Neem dat met een korrel zout. Spoilers ahead. Laten we starten met de samenleving van 2119. Na verscheidene kernoorlogen, uit de hand gelopen broeikaseffect, is het aangezicht van de aarde enorm verandert. Engeland is grotendeels onder water gelopen, de wereldbevolking is gekrompen van 9 naar 4 miljard mensen. McEwen doet een dappere poging om te vertellen hoe het zo gekomen is. Zijn hoofdpersonen leven in een wereld met beperkte brandstoffen (zeilboten, elektrische fietsen) in de bergachtige delen van Engeland en Wales, en kennen een dieet van sicchoreikoffie en proteinerepen. Desondanks, en dat knelt, heeft deze samenleving wel geld over om een faculteit voor geesteswetenschappen open te houden waar een onderzoeker zich druk mag maken over een invloedrijk gedicht van ruim 100 jaar oud. De schets van 2119 is wat grofmazig en roept vragen op1. Anno 2119 kan onderzoeker Metcalfe dankzij het complete digitaal archief van alle deelnemers een serieuze reconstructie maken van het diner, en alle deelnemers. Hij kent hun geheimen, hun toekomst, alle digitale sporen die ze hebben achtergelaten. Vergeleken met de literatuurwetenschappers die de 18e eeuw bestuderen heeft hij ongelofelijke hoeveelheden bronmateriaal. Dagboeken spelen een sleutelrol2. Maar het gedicht ontbreekt, tot hij op een doorbraak in zijn zoektocht stuit. Parallel speelt het verhaal in 2014. De levens van de hoofdrolspelers worden neergezet, ze maken carriere, hebben lief, gaan aan de lopende band vreemd, wandelen in de natuur, maken zich druk over literatuur en poëzie, zijn zorgeloos over de toekomst. Een netwerk van relaties blijkt in de loop van het boek steeds complexer. Wat we kunnen weten is een titel die je verschillende kan uitleggen, en dat zegt iets over het aantal lagen in het boek: * Kunnen wij het verleden kennen? Vanuit 2119 naar 2014 blijkt lastiger dan gedacht * Kunnen wij de ander kennen? Relaties tussen hoofdpersonen zijn troebel en herinneringen aan gebeurtenissen lopen uiteen * Kunnen wij de toekomstige vernietiging van de leefwereld kennen, vanuit 2014 naar 2119?3 * Tot slot zien we een belangrijke persoon in het boek Alzheimer krijgen en volledig aftakelen. Weten blijkt ook maar tijdelijk. Het leest snel en makkelijk weg, en dat is het probleem. De vertelstijl is wat herhalend, en breed uitgespannen. Het kan allemaal wel wat korter. De geloofwaardigheid van sommige gebeurtenissen… het is allemaal erg netjes afgehecht en valt te goed op z’n plaats. Bij sommige boeken weet je dat je over een jaar nog weet waar het over gaat, hier weet ik dat niet zo zeker. 1. vergelijk: de discussie tussen Martin en Tolkien over het belastingbeleid van Aragorn. ↩︎ 2. het heeft iets van Van Casteren ↩︎ 3. Ja, een literair antwoord op Apocalypsofie ↩︎

Het is een knap lastig bereikbare plek voor midden in de stad. Ik kom terug in de stad en kan kiezen: lopen, bus of een OV-fiets. Buien trekken over het land, al zal het wel minder regenachtig worden. Ik ben in het bezit van een paraplu maar mijn jas is thuis. Geen schoenen om nu nog eens twintig minuten te gaan lopen. Geen vertrouwen in de bussen. Dus vertrouwen op de snelbinders van de OV-fiets, waar ik mijn tas en paraplu strak onder kan binden. En gokken op geen neerslag op de terugweg. Het fietst verrassend soepel. Vlak voor ik aankom herken ik de deelauto die hier volgens Google Maps moet staan. Ik schuif de fiets in een rekje naast een bouwcontainer. Binnen, als ik aanbel, is er van alles, maar ik noteer de muziekkeuze. Iemand die net als Ronald naar FIP radio luistert. Ha, dat radiostation ken ik, welnu, van naam dan ieder geval, want ik had er nog nooit zelf naar geluisterd. Een dag later heb ik thuis de halve middag FIP geluisterd. (En het regende niet op de terugweg).

Een paar maanden terug ging een filmpje de wereld rond over de werking van de chipmachines van ASML. Ik kan niet vinden of ik er al naar verwees, maar het is een vlot gemaakt filmpje over een van de meest complexe machines van onze tijd. _(In de Scientias-podcast over het stroomnet betogen ze, niet onterecht, dat het stroomnet de grootste aaneengesloten machine is die ooit gebouwd is)_ Terug naar ASML. Toen ik het verdriet van Tilburg meenam uit de bibliotheek trof ik op dezelfde plank het boek _Focus_ van Mark Hijink waarin hij de geschiedenis van het Veldhovens bedrijf t/m oktober 2023 uiteenzet. In veel bedrijven zou je die laatste paar jaar wel geloven, maar dingen veranderen snel in de chip-industrie, leer je uit die boek. De schrijfstijl van Hijink ken ik uit NRC en is soms iets te herhalend en uitleggerig. Ook iets te veel glorie voor topmannen, maar dat is NRC-schrijvers niet vreemd. Toch inzicht in de wilde wereldzeeen waarop dit schip drijft. En: je leest deze post waarschijnlijk op een apparaat waar een chip in zit die dankzij een ASML-machine tot stand is gekomen.

Uw verslaggever was in Sleen, Drenthe. Tegenover de laadpaal in het dorp staat een afgebrand etablissement. Reeds in 2025 ging de fik er in, blijkt uit het lokale nieuws. Dat weet ik niet als ik mijn auto oplaad naast een slecht geparkeerde camper. Ik plug in voor een paar kilowattuur en zie dat in de bovenste verdieping een wasbak eenzaam hangt, alsof niets gebeurd is. Snapshot, klik. Ons hoofddoel was het terras. Vanaf het terras zie je ook massa’s fietsers langs komen en in de anderhalf uur dat we er zaten zag ik slechts één keer iemand op een reguliere fiets langs komen zonder trapondersteuning. Die moderne elektrische fietsen met accu’s in het frame zien er mooi uit maar de fietser wordt er niet mooier op, met het loom meetrappen van de benen en dan toch nog 18 per uur gaan. Terug bij de auto zie ik nog iets mooiers aan het afgebrande pand. De haspel van de brandslang, brandweerrood in de middagzon, hangt er klaar voor de start, als een dapper weerstand biedend Gallisch dorpje, maar heeft niet mogen baten.

Nog wat restjes van mijn fietsreis. In Oost-Friesland zegt iedereen Moin tegen je, een hardnekkig stukje cultuur, het lijkt er op dag mensen je ook meer groeten om dat te kunnen zeggen. * * * Belandde dus uiteindelijk op het nieuw station van Groningen. Het is nog niet helemaal af, dus een echt oordeel volgt nog wel. De voetgangerstunnel is erg ruim opgezet, een beetje te leeg als je het mij vraagt, en de vloer vond ik vies. * * * Tijdens dat tourfietsen in Oost-Friesland moest ik meermaals denken aan de plaatsjes uit de boeken van Matthijs Deen. Ik fiets door Bunde en zie het politiebureau. Oh ja, denk ik, hier werkt het ijverige hulpje van de fictieve inspecteur Cupido. Ik bel niet aan voor een handtekening. * * * Tussen Bad Nieuweschans en Winschoten rijd ik door de grote graanakkers. Een collega vertelt me later dat haar grootvader er een boerderij had. Het is hier dat de Graanrepubliek speelt, het verhaal van Frank Westerman dat ik jaren terug las en dat deze zomer tot openluchttheater is geworden. Je ziet, rijdend langs de weg, de grote herenboerderijen en de kleine arbeidershuisjes in de dorpen. Uit een ooghoek spot ik het reëel bestaand communisme in deze streek: de Hamer en Sikkellaan. * * * Het is wel een witte hobby, dat tourfietsen.

Het is iets voor achten in de ochtend. Ochtendfrisheid en ik jaag met wind in de rug over de weg door de akkers. Steeds minder bomen wachten op mij, steeds meer koelte, steeds meer windmolens. Het industriële landschap van de Eemshaven ligt rechtsvoor. Daar ligt de boot naar Borkum. Het laatste land, het lege land.Links het wad, rechts de haven, voorwaarts op de dijk. Borkum is het eerste Duitse waddeneiland, en sinds een paar jaar kan je dus vanuit Nederland ook daar naar toe. Verder is het zeer Duits. De Nederlandse waddeneiland die ik bezocht (Texel en Terschelling) kennen enkele kleine dorpjes en een hoofdplaats en zijn verder uitgestrekt. Borkum kent een massieve hoofdplaats met grote, robuuste flatgebouwen die het hart van het kuuroord vormen. Het toerisme oogt traditioneel en is nog niet overgenomen door hippe yuppen. De zandstranden zijn op plekken gigantisch breed en voorzien van badhuisjes. Onderhoudsvriendelijk, want altijd gezandstraald. Wat ik ontdek is dat het eiland tot de 19e eeuw uit twee delen bestond; er is een stuk genaamd Ostland dat voorheen een los eiland was. Het is ook de leukste plek van het eiland, met twee boerderijen die getransformeerd zijn in grote terrassen. Uitzicht over de weilanden. Traditionele kaart, dat wel. Hier geen kombucha of ginger ale in zicht. Het is er vol fietsers, die allemaal gaan op matige fietspaden. In Duitsland kan je best goed fietsen maar je moet er rekening mee houden dat je altijd op het tweede plan komt. In dit geval zijn de paden smal en hobbelig, het lijken meer wandelpaden. De lokale trein brengt mensen van en naar de haven. Behendig rangeert het personeel de locs op een kleine wissel, om soms voor, dan weer achter de trein te staan. Op de terugweg vertrekt de volle boot naar Emden te laat. Mensen klagen bij het personeel over de onduidelijke aankomsttijd maar ik vind het een prima escapade voor een dag, zo’n eiland.

Sinds een jaar of tien staat, vertrouwd op teletekst pagina 751 of uw NS-app, dag in dag uit, het uitvallen van de trein tussen Bad Nieuwenschans en Leer (Duitsland) vermeld. Screenshot TeletekstScreenshot NS App In 2015 voer namelijk een schip tegen een brug aan, waarbij de spoorburg over de Eems vernield werd. Uiteindelijk werd besloten de zogenaamde Friesenbrücke geheel te vervangen. Dit is een bijzondere brug, want de Eems moet toegankelijk blijven voor scheepvaart. Daardoor is nu gekozen voor een draaibrug die vaak open en dicht kan. Vandaag werd bekend dat de heropening van de spoorlijn nog weer minimaal enkele maanden wordt uitgesteld. Toen ik vorige week in de buurt was, kon ik natuurlijk niet anders dan gaan kijken bij deze Teletekst-legende. Het is wel een fraai stukje metaal aan het worden, alleen jammer dat je er niet overheen kan in het weekend. Je kan er niet overheen in het weekend? Deze brug kan open en dicht voor fietsers, voetgangers en treinen, en de standaardmodus is ‘open’. Alsof de Duitsers een slotgracht met ophaalbrug hebben willen maken. Dankzij wat commentaren op Google Maps wist ik tijdig dat er iets raars was met de openingstijden van de brug en besloot ik toch even wat dieper te zoeken. Als argeloze bezoeker moet je op de site van Deutsche Bahn zijn, daar een PDF met de bouwgeschiedenis doorbladeren, en op pagina 31 tref je dan de volgende zinnen: _Ausnahme: Bis auf Weiteres ist der Geh- und Radweg samstags und sonntags aufgrund verschiedener personeller Angelegenheiten nicht nutzbar. Die Brücke muss an diesen Tagen in geöffneter Grundstellung verbleiben._ _Für die Unannehmlichkeiten bitten wir um Verständnis._ Ongelofelijk. Nu had ik dat dus tevoren ontdekt, en was via de westkant naar de brug gefietst. Was ik, zoals oorspronkelijk het idee was, aan de oostkant gaan fietsen, dan had ik 20 kilometer extra kunnen fietsen naar de volgende brug. Het leverde mij aan de westkant van de brug nog wel verschillende praatjes op met mensen die niet zo waren voorbereid. En de brug is ook een leuk foto-object.

Na Children of Time las ik de opvolger, Children of Ruin. Nu is een opvolger / deel 2 zelden beter dan het origineel, maar hier was het zeer de moeite. Dankzij een comment van Woordenaar wist ik dat het over octopussen ging, maar meer niet. Korte samenvatting voor wie dit te cryptisch is: Het verhaal speelt, net als Children of Time, in een verre toekomst. De mensheid is verspreid over het heelal en grotendeels uitgestorven. Een groepje mensen heeft zich aan kunnen sluiten bij een beschaving van spinnen en ontdekt met hen het heelal. Aan de start van het verhaal komt een groep mensen, spinnen en een supercomputer op een ruimteschap aan bij een ander zonnestelsel, waar ze een beschaving van octopussen met menselijke historie ontdekken. Maar er schuilt nog meer leven in deze omgeving, en het is niet per se vriendelijk. Pocket onderweg Spinnen, mensen en octopussen dus. Dat maakt het wat gelaagder dan het vorige boek (met alleen mensen en spinnen). De octopussen zijn niet per se stevige karakter, hun samenleving is interessant maar als individu blijven ze wat _alien._ Wellicht is dat ook een uitvergroting van hun werkelijk karakter. Ook in Buitengewoon Bewustzijn liet Peter Godfrey Smith zien dat het raadselachtig is. Dit tweede deel, bevat, ondanks dat de spinnen nu vooral de _good guys_ zijn, wel meer horror-elementen dan het eerste deel.

Open tab: hoe zou het zijn in het Lötschental

Open tab: half-af kanaal

Joost de Vries kan schrijven, denk ik bij het openslaan van dit boek. Het beginnetje was al maanden terug gemaakt, maar nu mocht het mee op vakantie. Dus aan een Zweeds meer keek ik naar het naderend onweer, checkte de nationaal weerradar in de SMHI-app en las tussendoor verder in deze roman, die zo over de helft ook echt een snellezer werd. Onweer een Zweeds meer. Een uur gerommel en donder aan de overkant, uiteindelijk toch maar weg van de waterkant. In _Hogere Machten_ maken we kennis met James Welmoed (ambtenaar) en Elisabeth van Elzenburg (schrijfster). Weetjeskoning de Vries zet een aantal decors neer en laat zijn hoofdpersonen, die toch wat raadselachtig zijn, hun leven daar doorheen leiden. Laatkoloniaal Indie, de Blitz, de wederopbouw. Tussendoor hun (on)mogelijke liefde. Fragmenten van andere personen er tussendoor, die voldoende uitgewerkt te zijn om rafelranden naar een nieuw roman op te leveren (de Vries is een veel te goede schrijver om een tweede deel te schrijven, maar het zou kunnen).

Bij de papierverwerkingsfabriek kom ik grote stapels tegen. Wie inzoomt komt onze leefwereld tegen. Of die van sommigen ieder geval. Bananen. Maggi. China. Hamburg. High Protein. Corona (het bier).

Al jaren hoor ik mensen praten over het Groninger Forum, stuur ik ze er zelfs naar toe (‘ga er kijken’), maar ik was er nog niet geweest. Tot gisteren. Het cultuurpaleis, de bibliotheek van Groningen met van alles er in. En briljant uitzicht over de stad Is roltraparchitectuur een ding? Denk: Stadskantoor Utrecht, Elbephilharmonie Hamburg, Museum aan het Stroom in Antwerpen. Uitdaging; hoeveel roltrappen krijg je op één beeld gevangen? Het piepen van de roltrappen is een symphonie in het atrium, niet bepaald prikkelarm. Het lokt uit tot boeken lezen (_came for the_ roltrappen, _stayed for the_ boeken). Ietwat te ver reizen om een abonnement te nemen.

Het begint met een serie berichten van KPN als ik wakker wordt. _Beste klant, u heeft 50/75/100% van uw databundel gebruikt. Vanaf nu beperken wij uw internetsnelheid_. In één nacht een databundel van maandelijks 16 Gb opbranden is knap, zeker als die bundel pas 5 dagen oud is. Dat lukt me nooit, ook niet tijdens een langere vakantie als ik de hele dag data slurp. _Sommige mensen slurpen cocktails tijdens hun vakantie, ik slurp data._ En zonder databundel, beperkt KPN je snelheid tot een text-only modus. Friesland, veel weiland, met af en toe een bloementuin, zoals hierbij De Dille Tijd voor een diagnose is er niet echt, de boot naar Friesland wacht niet. Is er een app die onverwacht veel data verstookt? De hoofdverdachte is ‘Algemeen’ in ‘Systeemvoorzieningen’, zo blijkt uit statistieken die ik die avond bekijk. Een omschrijving zo algemeen dat je er niks mee kan. Al dat gepraat met een server is bovendien een aanslag op je batterij, en de powerbank kent ook limieten. Feitelijk bestaat tourfietsen uit het doorlopend oplossen van je behoefte aan water, eten, toileten, routebepaling en stroom. Daar komt nu data bij. Op terras in Leeuwarden besluit ik een extra bundel van 1 Gb te kopen. Die is binnen 7 minuten op. Ergens gaat iets ernstig mis, maar het duurt een paar dagen voordat ik de leegloop tot stoppen weet te brengen. Tot die tijd zet ik mobiele data vooral uit. Anno 2026 best een keuze, zonder data verder. Gelukkig heb ik _bar geld_ in Duitsland. Altijd handig, voor je verjaardag wat cash krijgen. En uit gewoonte heb ik heel Nederland, en aangrenzende gebieden, gedownload in OSMAndMaps, dus offline navigeren is mogelijk. Na 2015/2016 was het niet meer echt nodig om in het buitenland grotendeels offline op vakantie te gaan. De EU roaming-wetgeving is van 2017. Gaandeweg ontdek ik dat nog steeds allerlei dingen mogelijk zijn zonder mobiele data-bundel. Strava kan blijkbaar ook offline werken (en ik vind het toch te leuk om statistieken bij te houden) Uiteindelijk tref ik een vinkje, diep in de instellingen van iOS, waarin je het gedrag voor achtergrondtaken via mobiele data kunt beïnvloeden. Dat vinkje op Databesparingsmodus zetten lijkt (voorlopig) de oplossing. iOS: Instellingen, Mobiel Netwerk, Opties mobiele data, Datamodus

Momenteel maak ik een kleine fietsreis door Noord Nederland. Het koele deel van ons land, misschien is dit de eerste klimaatadaptieve fietsreis die ik maak. Gisteravond kwam ik langs Leeuwarden en ik had Max een berichtje gestuurd voor een terrasje. Dat bleek, toen ik er over nadacht, 20 jaar geleden te zijn. Gelovigen in de kracht van RSS: hier is uw bewijs. Max heeft al een compleet verslag geschreven, en bloggen vanaf een telefoon is gepriegel, dus ik voeg alleen twee foto’s toe. Terwijl Max de zonsondergang fotografeert, pak ik de laatste stralen op terrasstoeltjes, en met gespeelde ironie, het logo van So Low op de achtergrond.De Achmea-toren, inderdaad van verre zichtbaar.

Enfin, ik bladerde nog eens door mijn foto’s uit Zweedse musea en kom een verwijzing tegen naar een indoor langlauf-tunnel. U dacht dat Nederlanders gek waren met kunstmatige wintersportaccommodaties zoals Thialf of Snowworld? In Zweden kan je in juni ook langlaufen, bij perfect stabiel 3 graden onder het vriespunt. Interieur van de bibliotheek in een Zweeds museum. Mooie meubeltjes. Dus ik klik nog even rond op internet, en dat ding blijkt te staan in de gemeente Torsby. Er is er ook één in Finland trouwens. Torsby is zo’n 40 tot 50 kilometer noordelijker dan waar we geweest zijn, en kent volgens de gemeentelijke website zo’n 11.000 inwoners. De oppervlakte is ongeveer 3 keer de Provincie Utrecht. Dat weet ik allemaal omdat de gemeente Torsby z’n website ook vertaald heeft in het Engels, Duits en Nederlands, waarbij de tweede kop op de website luidt ‘Verhuizen naar Torsby’ inclusief kansen voor je bedrijf, importeren van voertuigen en hoe je via Stockholm toch snel naar Nederland vliegt. Ik heb geen plannen, maar als u naar een langlaufwalhalla wil, doe er uw voordeel mee.