iiinova — where your digital self keeps evolving

Ferdydurke Osman Fırat Baş, yayınevini hatırlayamadım şu an, Günlük YKY Neşe Taluy Yüce

siz de eksik olmayın Seval hanım, sevgiler, selamlar ✨

010

teyy allamm kahkaha attım 🤣 yok uyudum da biraz fazla erken uyandım, sonra da ısrarcı bir arkadaş mesaj atmış, aradı onu tekrar reddettim 😁 devamını da konuşuruz yine bir sürü abukluk yani 😎

Evet, galiba mesele biraz da bu 😊Bize hep “olmak”, tamamlanmak ve olgunlaşmak öğretildi. Oysa insanın sürekli oluş halinde olduğunu fark etmek başka bir şey söylüyor: Belki önemli olan olmuş olmak değil, değişirken kendini de görebilmek.

teşekkür ediyorum,🙏lakin bu kitaptan önce Ferdydurke ve Günlükleri okumanızı öneririm ☺️

210

Gombrowicz’in düşüncesinde insanın kendisini tamamlanmış, sabit bir varlık olarak görmemesiyle çok ilişkili. Ben de tekrar okudukça, değişimin kendisinden çok, insanın kendi oluş haline nasıl baktığıyla ilgileniyorum galiba.

nihallkoseoglu @nihallkoseoglu.bsky.social · 5h

Yoldaydım, yazamadım Seval hanım kusura bakmayın.. Meselenin önemli bir tarafını yakalamışsınız. Yolda olma hali ve sürekli değişmek, ama bir yandan da değiştiğinin farkında olmak…

100

Ama yapmayalım böyle şeyler reca edeceğim.

010

nihallkoseoglu @nihallkoseoglu.bsky.social · 5h

Yok olmuyor erken gidemiyorum ben ofise, erken de çıktım taksi kullanmayayım toplu taşımayla gideyim dedim. Yanlış araç 😬 Ankarayı bilen için belirtiyorum, gitmek istediğim yön Sıhhiye ama ben Beşevler'e gidiyorum.🙈 Allah bana yardım etsin kalan hayatımda ne diyeyim ki. 🤣

0150

nihallkoseoglu @nihallkoseoglu.bsky.social · 6h

Umarım ki; hayattaki bütün şansımı müezzinden yana kullanmamış olayım 🙈

nihallkoseoglu @nihallkoseoglu.bsky.social · 6h

Günaydın Seval Hanım, güzel evet arada bir çatlak sesler oluyor, olmuyor değil ama mahallenin müezzininden razıyım ben, dinletiyor kendini 😊

kesişiyor; ama bir kısmını Ferdydurke, Günlük ve genel Gombrowicz düşüncesiyle de birleştirdim. Yoruldum, 😉 Kitabın kendi güzergâhını elbet takip edeceğiz, hafta bitmeden tamamlarım.🥰

140

yazdıklarım, doğrudan Felsefe Dersleri'nin sayfa sayfa izlediği bir ders gibi aktarmadım. 😄 Anlattığım biçim, olgunlaşmamışlık, tamamlanmamışlık, başkalarının bakışı, insanın kendisini başkalarıyla kurması meseleleri Gombrowicz'in genel düşüncesinin merkezinde ve Felsefe Dersleri ile çok güçlü

140

Ama biçimi tamamen bozamaz. Çünkü biçimsiz insan yok. Gombrowicz'in trajikomik tarafı da bu: Kafesten çıkıyorsun → dışarıda yeni bir kafes yapıyorsun. Sonra onu fark ediyorsun → tekrar çıkıyorsun. Ve belki özgürlük,hiç kafessiz olmak değil. Kafesin kafes olduğunu unutmayacak kadar uyanık olmak.

Kendin hakkında fazla emin olma. Çünkü belki de “sen” dediğin şey, biraz da alışkanlık haline gelmiş bir biçim. Ve bence burada Gombrowicz'in felsefesi bir cümleye indirgenebilir: İnsan tamamlanmak istediği ölçüde biçimlenir; özgürleşmek istediği ölçüde de o biçimi bozmaya ihtiyaç duyar.

Biz kendimizi şöyle anlatıyoruz: “Ben zaten böyleyim.” “Ben bunu yapmam.” “Benim karakterim bu.” “Ben böyle bir insanım.” Ve yıllar geçtikçe kendi anlattığımız hikâyenin içine yerleşiyoruz. Sonra o hikâyeyi gerçekliğimiz sanıyoruz. Gombrowicz'in bizi dürttüğü yer tam burası:

Kendini sonuç olarak değil, süreç olarak görmek. Herkes kendisini de başkalarıyla ilişkisinde yeniden imal eder. Gombrowicz'in derdi yalnızca toplum değil. Kendimiz de kendi hapishanemizi kuruyoruz. Çünkü bir noktadan sonra biçimi başkalarının bize dayatması gerekmiyor.

Burada çok acayip bir özgürlük alanı açılıyor Çünkü eğer ben: “Ben buyum.”dersem oyun bitiyor. Ama: “Ben şu anda böyle biçimleniyorum.”dersem hareket alanı geri geliyor. Bu nedenle Gombrowicz'in “olgunlaşmamışlık” dediği şey bana göre aslında: oluş halinde kalma hakkı.

Sonra sen bana belli bir biçim veriyorsun. Ben ona göre davranıyorum. Ve ikimiz de birbirimizin yarattığı insanlara dönüşüyoruz.😈 Bu yüzden Gombrowicz'de ilişki, iki hazır insanın karşılaşması değil. İlişki sırasında iki insanın birbirini biçimlendirmesi.

Ve buradan“insan kendisini yapar”fikrine geçiyoruz Sartre'daki gibi yalnızca: “Ben seçimlerimim”değil. Gombrowicz biraz daha sinsi: “Sen kendini yapıyorsun ama başkaları da seni yapıyor.” Ben seni belli bir şekilde görüyorum. Sen benim bakışımın içinde kendini belli bir şekilde görmeye başlıyorsun.

dediğin anda bile kendine yeni bir kimlik vermiş oluyorsun. Yani: Biçimden kaçışın kendisi de biçime dönüşebilir. Gombrowicz'in paradoksu tam burada. Dolayısıyla bize: “Olgunlaşma!”demiyor. Daha çok: “Kendini tamamlanmış sanma.”diyor. Arada çok büyük fark var.

Çünkü yetişkin artık kendisi hakkında tutarlı bir hikâye anlatmak zorundadır. “Ben böyle biriyim.” Ve o cümle giderek bir kafese dönüşür. Gombrowicz burada da bizi rahat bırakmıyor Çünkü “çocuk” da bir biçim olabilir! “Ben olgun değilim, ben özgürüm, ben çocuksuyum.”

Tam tersine: Tamamlanmamış olmak = henüz tek bir biçime hapsolmamış olmak. Çocuk bugün ressam olmak ister, yarın astronot, ertesi gün köpek. Toplumun buna cevabı: “Çocuk işte.” Gombrowicz'in cevabı: “Belki de yetişkinlik dediğiniz şey, bu hareket alanını kaybetmektir.”

Bunların her biri seni tanımlıyor ama aynı zamanda seni kapatıyor. İşte Gombrowicz'in“biçim”dediği şey biraz bu. Biçim sana bir şekil veriyor ama o şeklin içinde seni donduruyor. Çocuk neden bu kadar önemli? Çünkü çocuk henüz tamamlanmamıştır. Ve tamamlanmamışlık,Gombrowicz için eksiklik değildir.

Önce şu ayrımı koyalım Gombrowicz'de olgunluk, yalnızca yaşla ya da psikolojik gelişimle ilgili değil. Toplum sana diyor ki: “Artık ne olduğunu bilmelisin.” Yani bir kimliğin olmalı. Ben yazarım. Ben entelektüelim. Ben erkeğim/kadınım. Ben yetişkinim. Ben ciddiyim. Ben şöyle bir insanım....

“biçim” ile “olgunlaşmamışlık” arasındaki bağlantıyı açalım. Çünkü orada Gombrowicz'in felsefesi yalnızca edebiyat olmaktan çıkıp insan ilişkileri teorisine dönüşüyor. Tam burada Gombrowicz'in en şahane numarası başlıyor: “olgunlaşmamışlık” aslında “biçim”e karşı bir silah oluyor.

Yani ben seni nasıl gördüğümle senin kim olduğuna dair bir alan yaratıyorum. Sen de beni nasıl gördüğünle benim üzerimde başka bir biçim kuruyorsun. Ve bazen iki insanın ilişkisi dediğimiz şey, aslında: “Sen beni kim yapıyorsun?” kavgasıdır. İşteeeee şimdi Gombrowicz'e girdik. 😏

bunu daha önce söylediğim o “gerçeklik” meselesine bağlayınca daha da güzel oluyor: Senin gerçekliğin, benim gerçekliğim, çocuğun gerçekliği, eşinin gerçekliği... Gombrowicz buna şunu eklerdi bana göre: Sadece gerçekliği farklı yaşamıyoruz; birbirimizin gerçekliğini de sürekli biçimlendiriyoruz.

“Ben olgun insanların oyununu oynamıyorum.” → Tebrikler, yeni bir oyun kurdun. 😊 Bu yüzden Gombrowicz'in özgürlüğü bana çok daha ilginç geliyor: Özgürlük, biçimden kurtulmak değil; içine girdiğin biçimin farkına varmak. Belki de hiçbir zaman tamamen dışına çıkamayacağını bilerek.

Asıl derdi: İnsan hiçbir zaman tamamen özgürleşemez. Biçimden kurtulmaya çalışırsın → yeni bir biçim yaratırsın. “Ben toplumun normlarına uymuyorum.” → Hop, “normlara uymayan özgür birey” biçimine girersin. “Ben entelektüel değilim, sahiciyim.” → Hop, “sahici insan” biçimi.

Ve çocuk burada çok ilginç bir figür oluyor. Çocuk henüz o biçimleri tam olarak içselleştirmemiştir. Dolayısıyla çocuk: eksik insan değil,biçim tarafından henüz tamamen ele geçirilmemiş insandır. Fakat burada onu hemen romantikleştirmeyelim. Çünkü Gombrowicz: “Çocuk olalım,saflığa dönelim”demiyor.

Ciddi Tutarlı Akıllı Kendini bilen Yerini bilen Uygun davranan Kendi yaşına uygun davranan Kendi statüsüne uygun davranan Gombrowicz'in cevabı: “Hah! İşte tam da bu yüzden olgunlaşmamışlığı seviyorum.” Çünkü “olgunluk” dediğimiz şeyin önemli bir kısmı toplum tarafından sana giydirilmiş bir biçim.

Kendimiz olmak istiyoruz ama kendimizi ancak başkaları aracılığıyla kurabiliyoruz. İşte kavga burada başlıyor. 😈 Ve şimdi: “Olgunlaşmamışlık” Gombrowicz'in Ferdydurke'de ve Günlük boyunca didiştiği meselelerden biri bu. Toplum sana sürekli: “Olgun ol.” diyor. Olgun insan nasıl?

Birinin yanında çok yetişkin ve güçlü birisin. Başka birinin yanında birden çocuklaşıyorsun. Bir insan sana hayranlıkla bakıyor → başka bir sen çıkıyor. Biri seni küçümsüyor → yine başka bir sen. Dolayısıyla Gombrowicz için insanın trajedisi biraz şu:

Çünkü bize çok sevdiğimiz şu fikri vermek istemiyor: “Ben buyum.” Gombrowicz hemen soruyor: Kime göre? Çünkü “ben” dediğimiz şeyin önemli bir kısmı ilişkiler içinde oluşuyor. Bir toplantıda kendini çok zeki hissediyorsun. Başka bir ortamda aptal gibi hissediyorsun.

İnsan kendisini yalnızca içeriden kurmuyor. Başkalarının bakışı, beklentisi, dili, kültürü, statüsü, yaşı, cinsiyeti, sınıfı vs. sürekli biçimlendiriyor. İşte Form / Biçim buradan geliyor. Asıl kavga: “Sen kendin değilsin.” Burada Gombrowicz biraz arsızlaşıyor. 😉

Çünkü gerçek insan: bugün başka, yarın başka, birinin yanında başka, yalnızken başka, âşıkken başka, aşağılanınca başka, kendisini önemli hissettiğinde başka. Yani insanı sabit bir “öz” olarak yakalamaya çalıştığında, Gombrowicz'e göre elinden kaçırıyorsun. Ve burada çok önemli bir şey oluyor:

fakat filozofların cevap verirken insanı kaybetmesine sinirleniyor. Gombrowicz'in ilk itirazı:“İnsan,fikrinizden daha dağınıktır kardeşim.” Filozof diyor ki: İnsan nedir? Sonra başlıyor:öz,bilinç,özgürlük,varoluş,hakikat... Gombrowicz'in cevabı kabaca: “Tamam da bu insanın başına neler geliyor?”

“Gombrowicz neden filozoflarla kavga ediyor?”dan girelim. Oradan olgunluk/olgunlaşmamışlık meselesine geçmek çok daha lezzetli olacak. Kavganın ilginç tarafı şu: Gombrowicz felsefeyi küçümsemiyor. Tam tersine, felsefenin çok ciddi sorular sormasını ciddiye alıyor;

Sonra sen de o biçimi bir süreliğine taşıyorsun. Ve işin komik tarafı: Biçimi reddettiğini sandığın anda bile yeni bir biçime giriyorsun. Gombrowicz'in müthiş huzursuzluğu biraz buradan geliyor bana göre. Ama dersimize gerçekten başlayalım.😎 “Gombrowicz'in felsefesi nedir?”diye tepeden anlatmayayım;

130

Gombrowicz bunu neredeyse insan ilişkilerinin temel mekanizması haline getiriyor.İnsan kendi başına bir öz olarak durmuyor;başkalarıyla karşılaşırken biçimleniyor.Birinin gözünde“aydın”,diğerinin gözünde“çocuk”,başka birinin gözünde“erkek”, kadın”,“yazar”,“başarısız”,“olgun”, “ciddi” oluveriyorsun.

130

Özellikle Günlük ile birlikte okuyunca çok güzel bir hat çıkıyor: biçim → insan → olgunlaşmamışlık → başkalarının bakışı → bireysellik → gerçeklik Ve sanki bizim Schulz'da söylediğim şu cümlen de buraya cuk oturuyor: “Herkes gerçeği kendi konumu üzerinden yeniden imal eder.”