Ата-бабаларның туган җире, Ата-бабаларның торган җире... Ник мәңгелек түгел икән соң? Туздырылган нигез, газиз туфрак, Җил очырткан күпме гомер-яфрак...

Туфан Миңнуллин турында Минтимер Шәймиев белән әңгәмә.

Туганлык хисләрен Басып китсә нәфсе...

Минем дустыма кырык яшь тирәсе. Ул интернетта бер татар кызы белән танышкан.

Тезләремнән төштең, балам, бүген уникең тулды. Үзең әйтмешли, хәзер син «әнә нинди зур» булдың.

Җавабым кыска: – Сөю угы никадәр тирән кадалмасын, бала хакы барысыннан да өстен.

Икенче көнне ялгыш кына белдем: без Хизанда йөргән чакта, Давидның кибетләренә машина белән товар кайтырга тиеш булган, әмма ул мине сагалап йөргәнлектән, бу олы йөк машинасы ярты тәүлек чик буенда басып торган. Мине кайтарып куйгач, ул таможняга барып, төнне шул мәшәкатьләр белән уздырган.

Кеше өчен бөтен бүләкләрдән Кыйммәтлерәк нәрсә азатлык.

Берни аңламаган Илдар Юзеев: – Зиннур, миңа да шул кул-аякларың белән телсезләр телендә генә сөйлә әле, – дигән.

Язучы Марсель ГАЛИЕВның Ландыш ӘБҮДӘРОВА белән әңгәмәсе

Давыл купты шулчак минем җаннарымда,– Син урладың ул давылны җилкән булып.

Бергәләп уйлаштык та Халитка сатарга булдык йорт-нигезне. Тик бер шарт бар иде – каеннарга тимәскә! Кайтып, каеннарымны күреп килим дисәм, һушсыз калдым – Халит өч каенны да кисеп, аның урынына гараж салып куйган. Каеннарны кисә күрмә, зинһар, дип ялыныплар әйттем үзенә. Колак салмады. Күрәсең, минем ялваруымны да, аның «ант итәм, кисмим» дип ант бирүен дә Ходай ишетеп торгандыр. Халитка бәла өстенә бәла өелеп кенә тора. Өченче ел олы малае печән чапканда, йөрәк өянәге белән дөнья куйды...

Йорт хуҗалары атна буе үзләре турында берни белгертми торгач, мине бөтенләй оныттылар, ахры, дигәндә, тагын ике-өч көнгә тоткарланырга рөхсәт сорап, хәбәр язып салдылар. Алар моны хастаханәдә тикшерү узарга теләүләре белән аңлатты. Ризалаштым. Хәтта күпмедер дәрәҗәдә куандым да. Миңа нәрсә, көненә бер чүмеч бодайда гына утырган тавык белән үрдәкләр уразасын исән-имин азагына җиткерсен.

Балачакта офык якын бик – Җәяүләп җитәр кебек идем.

Әнидән соң утыз еллап ялгыз яшәде бит әти. Аңа – алтмыш, Миңсылу апайга иллеләр... Кеше теленә кермим дип сагайдылар микән? Миңа әйткән булса, каршы дәшми идем бит инде. Миңа ни, минем үз тормышым, аларның үзләренеке. Хисләремнән көләр, аңламас диде микән?

«Бу көзләр нәкъ сиңа охшаган – йә салкын, йә ялкын!» дисең дә. Елмаям. Көздән үз ни фасыл бар җирдә?! – Дөньясы сагыну төсендә.

Фотоларны карагыз!

Котлыйбыз!

Клауслар бакчасында оештырылган бәйрәмдә миңа да катнашырга насыйп булды. Мин анда бердәнбер чит ил кешесе идем. Үзем сорап кермәдем, Клаус – минем күршем, безнең бакчалар бер-берсенә терәлеп тора. Күрешкәч, аралашабыз, күбрәк бакчачылык турында гәпләшергә яратабыз, эш турында бик сөйләшмибез.

Без исән калдык, аяк астында Иң соңгы тамчы каннар акканда, Яңгырады безнең җырлар тауларда!

Аермыйдыр безне тик Җир генә – барыбызга урын бирәдер, Барыбызга тигез бүлә гел.

…Саҗидә Сөләйманова шигырьләре миңа яшәргә көч бирде, киләчәккә өмет уятты. Тирән кайгы базыннан чыгу өчен, алар миңа таяныч булды. Аңымны, акылымны җуймас өчен, мин ул шигырьләрне күңелдән ятлап-сөйләп йөрдем». Әниемнең шигырьләрен тәрҗемә иткән Ленинград шагыйрәсе Елена Андреева аңа үзе шигырь багышлый, анда шундый юллар бар: …Ул шигырьләр йокымны качырды минем. Үлемсезлек асылына шунда төшендем…

Тукай, Тукай!.. Син бәйлисең сыман Гасыр белән гасыр арасын. Туган елың ераклашкан саен Якыная гына барасың...

Үлән, куаклар Саргая, сула. Тауларны куе Томаннар сара.

Кайчак вакыт төссез ага башлый...

Бюст Жабаев һәм Ульянов урамнары кисешкән урында яңа скверда урнашкан. Әлеге скверга да Тукай исеме бирелде.

Хезмәтегезнең хөрмәтен Тойсын һәрчак күңелегез.

– Алай түгел ул, Зәйтүнә! Аның хикмәте бар, – диде Галимәрдән бик гади әйберне аңламаган бала-чагага дәрес өйрәткән кебек. – Нинди хикмәте тагын? – диде Зәйтүнә, әмма дә ләкин, ул күршесе бирәсе җавапка, әле аны ишетмәсә дә, алдан ук ышанмый иде инде.

Мин һәрвакыт әзер күңелемнән Бары шатлык җырын көйләргә!

Студент чак – яшьлекнең гүзәл чоры. Бик күп яшь йөрәкләрнең бер-берсен эзләгән, тапкан, кавышкан чоры. Яшь егет Йосыф, Лениногорск районы Үзбәк авылы кызы Венераның озын толымнарын күргәч, күзе түгел, күңеле берегеп калган чор... Башка авыл балалары кебек, кечкенәдән әти-әнисенең кул арасына кереп, җәйләрен күмәк хуҗалык басуында чөгендер чүбе утап, борчак чабып, көзен чөгендер-бәрәңге алып, эшләп, ныгып, чыныгып үскән Венера белән бер курста, бер өстәл янында утырып укый алар...

...Син җәйләрдә калдың, кадерлем.

Рәмзия каршына кинәт сәер мода белән киенгән, озынрак колаклы егет килеп басты...

Мин дә юлда инде күптәннән, Аллам, бир көч һәм дә сабырлык!

Ә үзем соң ниләр өләшалдым булсын өчен дөнья яктырак?! Ә үзем соң ниләр өләшалдым булсын өчен дөнья яктырак?!

Иркә әнисенең: «Ял итәрсез әзрәк», – дигән сүзләрен исенә төшереп, күңеленнән генә елмаеп йөри иде. Ә Кәримнең чишенергә һәм йокларга ятарга уенда да булмады, ул кулына компас тотып, бүлмә буйлап арлы-бирле йөренде.

Чакырабыз, көтеп калабыз!

Әниемнең бөтен гомере көрәштән генә тора. Шуңадыр, ахры, ул кинәт кенә вафат булмады, ә еллар дәвамында әкренләп сулды...

Әнкәемне яраткандай сөям сине, әллә синдә өзелгәнгә кендек җебем...

Фотоларны карагыз!

Яктылык сулышын тоймабыз, Күзләргә ак төшәр шул көннән. Татарым, вөҗданың, намусың Кайларга тапталып күмелгән?!

Ташкурганнан соң юл авырлашты, кар ява, трасса тарайды, анда-санда һәлак булучы сугышчылар истәлегенә куелган һәйкәлләр күренә, бу җирләрдә совет солдатларының каны аз коелмаган шул.

Җәй – ул аерым тормыш. Бәлки шуңа, Һәр мизгеле – җәүһәр, кадерле. Җете төсләр белән чиккән хатирәләр – Хуш исләрдән һәрбер бәйләме.

– Бар, улым, бар. Табеевның үзенә туры кер. Фикрәт – минем шәкертем. Ул мине аңламый калмас, – дип, Гомәрне чыгарып җибәргән.

Җай гына барганда тормышлар, Йөрәккә ут капты.

– Габделем! Алмагачыңны җил-яңгырдан саклый алмаганым өчен, зинһар, гафу ит! Мине генә түгел, күршедәге Рузалимне дә гафу ит. Нәфесен тыя алмаганы өчен гафу ит. Яшьлек дуамаллыгы белән кылган хатасы өчен гафу ит. Яшь шул әле ул, дөньяның бөтен нечкәлекләрен, бәлки, аңлап та бетермидер. Аңласа, бу кадәр рәхимсез адымга барыр, япь-яшь агачның җанын шулай кыяр идемени?

Авылдагы тәкъва әбекәйләр, үсә төшкәч, миңа хак әйтте: «Барысыннан зуррак, балакаем, Раббыбыздан курку халәте...»

Өйдәгеләргә алдагы көндә армиягә китәчәген хәбәр итәргә өлгерде Фаяз, чакыру кәгазен соңлап бирделәр, үзе кайтып килергә соң иде инде. Әти-әнисенең аны озатырга килеп җитә алмавын яхшы аңлый – авылның мәшәкатьләре чиктән ашкан, тиз генә эшләрен ташлап, юлга чыгып китеп булмый.

Куе үлән арасына тәгәрәде, Өзелде дә алмагачтан алсу алма.