Nakładem wydawnictwa Springer Nature Switzerland ukazała się książka Michała Oleksowicza Causes, Explanations, and Mechanisms: A Philosophical Analysis of the Secret Connection (Cham 2026). Książka stanowi filozoficzną analizę powiązań między pojęciami przyczynowości, wyjaśniania i mechanizmów. Autor podejmuje temat dynamicznie rozwijającej się „nowej filozofii mechanistycznej” (new mechanical philosophy) zarówno z perspektywy historycznej, jak i teoretycznej.

Książka Krzysztofa Łapińskiego Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa (Warszawa 2025) znalazła się na liście 20 tytułów nominowanych do Nagrody Literackiej Nike 2026. Gratulujemy! Krzysztof Łapiński, filozof i badacz antyku, kreśli w swej książce panoramiczny obraz życia Sokratesa na tle złotego wieku Aten. Autor rekonstruuje postać filozofa na podstawie rozproszonych źródeł, analizując mechanizmy populizmu, polaryzacji i wolności słowa, które doprowadziły do tragicznego procesu najmądrzejszego z Greków.

Nakładem Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu ukazała się książka Szymona Wróbla Galeria w pojęciu, obrazie i świecie (Kalisz 2025). Publikacja zawiera eseje poświęcone ekspozycjom w kaliskiej galerii, w których autor konfrontuje prezentowane prace z koncepcjami współczesnej filozofii i psychoanalizy. Szymon Wróbel stawia w niej pytania o to, czym jest dzisiaj galeria i jakie miejsce zajmuje w dzisiejszym świecie.

Nakładem wydawnictwa Springer (w serii Synthese Library) ukazała się książka pod redakcją Michała Oleksowicza, K. Brada Wraya i Tomasza Jarmużka Hypotheses in Science (Cham 2026). Jest ona pokłosiem konferencji Hypothesis in Science, o której pisaliśmy już w wortalu. Książka analizuje wieloaspektową rolę hipotez naukowych w procesie odkrywania i rozwoju nauki. Autorzy skupiają się na tym, jak hipotezy dostarczają twórczych wskazówek dla dalszych badań, wykraczając poza tradycyjne ujęcie ich jako narzędzi do porządkowania danych.

Nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN ukazała się książka Michela Foucaulta Teorie i instytucje karne (Warszawa 2026, przeł. Michał Herer). Publikacja stanowi II tom wykładów francuskiego filozofa w Collège de France (1970–1984). Zawarte w książce analizy wpisują się w nurt badań Foucaulta kulminujących w słynnym dziele Nadzorować i karać (1975), ukazują jednak proces formowania się nowożytnych stosunków władzy od nieco innej strony. Autor podejmuje tu kwestię państwa i właściwego mu aparatu represji, przedstawiając proces tworzenia się owego aparatu poprzez szczegółową analizę m.in. powstania „bosonogich” z 1639 roku.

Nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN ukazał się zapis rozmowy Thomasa Piketty'ego Michaela J. Sandela Równość. Dlaczego jest ważniejsza niż myślisz (Warszawa 2026; błąd interpunkcyjny w tytule z winy wydawcy). Przełożył Bartosz Sałbut. Ekonomista Thomas Piketty i filozof Michael J. Sandel podejmują dialog na temat przyszłości demokracji w obliczu narastających nierówności. Autorzy analizują kluczowe kwestie, takie jak merytokracja, granice rynku oraz sposoby na odbudowę poczucia wspólnoty i godności w dzisiejszym świecie.

Nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN, w serii „Biblioteka Klasyków Filozofii”, ukazała się książka Carla Stumpfa Wybór pism (Warszawa 2026). Przekładu dokonał oraz wstępem i przypisami opatrzył Witold Płotka. Publikacja (licząca 530 stron) stanowi pierwszą tak obszerną polską prezentację dorobku Carla Stumpfa, jednego z pionierów psychologii eksperymentalnej i fenomenologii. Zebrane prace obejmują kluczowe zagadnienia z zakresu psychologii filozoficznej, teorii poznania oraz metodologii, które wywarły istotny wpływ na rozwój wczesnej fenomenologii oraz Szkoły Lwowsko-Warszawskiej.

Nakładem Fundacji Augusta hr. Cieszkowskiego, w serii Biblioteka kwartalnika KRONOS, ukazała się książka Leo Straussa Oto słowa Zaratustry Nietzschego (Warszawa 2026). Przekładu dokonał Piotr Nowak.

W dniach 18–20 czerwca 2026 r. w Toruniu odbędzie się międzynarodowa konferencja John Locke and His Contemporaries. Organizatorem wydarzenia jest Instytut Filozofii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Celem konferencji jest ukazanie wieloaspektowego charakteru filozofii Locke’a oraz jej trwałego znaczenia dla późniejszych debat filozoficznych. Organizatorzy pragną przybliżyć szersze zaplecze intelektualne epoki, w tym myślicieli takich jak Henry More, Joseph Glanvill, Ralph Cudworth, Thomas Browne, earl Shaftesbury, John Toland, Anthony Collins czy Francis Hutcheson, którzy mimo ogromnego wpływu często pozostają w cieniu autora…

Nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego ukazała się dwutomowa publikacja Jakuba Kloca-Konkołowicza Wykłady z filozofii społecznej (Warszawa 2026). Redakcję naukową i opracowanie tekstów przygotowali Michał Dobrzański oraz Jan Molina. Dwa tomy „Wykładów z filozofii społecznej” Jakuba Kloca-Konkołowicza (1975–2021) zawierają roczny kurs akademicki zrekonstruowany na podstawie nagrań z dwóch cykli: 2019/20 i 2020/21. Publikacja stanowi zapis myśli zmarłego w 2021 roku Profesora, łącząc rzetelną analizę klasyki nowożytnego kontraktualizmu z autorskimi interpretacjami współczesnych problemów społecznych. Publikacja powstała w ramach projektu realizowanego w latach 2022–2026. Dzięki staraniom zespołu projektowego wersja elektroniczna publikacji jest dostępna w otwartym dostępie na stronach wydawnictwa.

14 marca 2026 w wieku 96 lat zmarł Jürgen Habermas, wybitny niemiecki filozof i socjolog, przedstawiciel Szkoły Frankfurckiej. Już w 1983 roku ukazał się wybór pism „Teoria i praktyka” w przekładzie m.in. Małgorzaty Łukasiewicz i Zdzisława Krasnodębskiego. Wczesne lata dziewięćdziesiąte przyniosły polskie wydanie rozważań o polityce, jak „Obywatelstwo a tożsamość narodowa” (1993) w przekładzie Barbary Markiewicz. Przełomowe dzieła ukazywały się w kolejnych latach: „Racjonalność działania a racjonalność społeczna” pojawiła się po raz pierwszy w 1999 roku, a „Filozoficzny dyskurs nowoczesności” w 2000 roku.

W dniach 21–23 września 2026 r. w Lublinie odbędzie się XV Zjazd Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego. Organizatorem wydarzenia jest Instytut Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Tematem przewodnim tegorocznego spotkania jest „Making Sense of Meaning-making”. Zjazd PTK stanowi okazję do prezentacji wyników badań polskich kognitywistów oraz integracji środowiska naukowego. Do udziału zaproszeni są badacze zajmujący się m.in. filozofią umysłu, kognitywistyką, lingwistyką, badaniami nad sztuczną inteligencją oraz neuronaukami.

W dniach 14–16 września 2026 r. w Warszawie odbędzie się XVI Zlot Filozoficzny. Wydarzenie organizowane jest przez Ośrodek Badań Filozoficznych we współpracy z Wydziałem Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Zlot Filozoficzny to ogólnopolska konferencja naukowa skierowana przede wszystkim do studentów i doktorantów filozofii oraz nauk pokrewnych. Program tegorocznej edycji obejmuje m.in. sympozjum wokół problemów filozofii psychoterapii (z udziałem dr. Jędrzeja P. Grodniewicza, dr Joanny Komorowskiej-Mach oraz dr Miry Marcinów) oraz warsztaty na temat systemu grantowego i strategii publikacyjnych, które poprowadzą dr hab.

W dniach 17–18 września 2026 r. w Lublinie odbędzie się konferencja Philosophica II – Words and Language. Organizatorem wydarzenia jest Instytut Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej (UMCS). Philosophica to cykl konferencji z zakresu filozofii analitycznej. Tematem przewodnim nadchodzącej edycji będą słowa i język, w tym zagadnienia dotyczące natury wyrażeń, znaczenia oraz szeroko rozumianego języka naturalnego. Wśród zaproszonych prelegentów są: Matti Eklund (Uppsala University), Luca Gasparri (CNRS), James Miller (Durham University) oraz Julia Zakkou (Heinrich-Heine-Universität Düsseldorf).

Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej ukazała się książka Marcina Trybulca Artefakty poznawcze w teoriach kognitywistyki usytuowanej. Od narzędzi do praktyk poznawczych (Lublin 2025).

W dniach 16-18 października 2026 w pałacu w zamku w Rydzynie koło Leszna odbędzie się Czwarty Kongres Filozofii Polskiej. Organizatorem Kongresu jest Uniwersytet Opolski oraz Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Społeczna w Gdańsku. Celem Kongresu jest badanie i rozwijanie polskiego dziedzictwa filozoficznego. Zapraszamy na Kongres uczonych zajmujących się filozofią polską oraz tworzących oryginalną, współczesną polską myśl filozoficzną. Zachęcamy do przedstawiania filozofii polskiej od strony historycznej, ale też do nowatorstwa i oryginalności oraz podejmowania ważnych tematów dotyczących współczesności.

Nakładem Wydawnictwa Naukowego Scholar ukazał się wywiad-rzeka z Jürgenem Habermasem, przeprowadzony przez Stefana Müllera-Doohma i Romana Yosa Miało być trochę lepiej… Z Jürgenem Habermasem rozmawiają Stefan Müller-Doohm i Roman Yos (przełożył Bogdan Baran, Warszawa 2026). Wywiad, który z Jürgenem Habermasem przeprowadzili Stefan Müller-Doohm i Roman Yos, jest retrospektywnym spojrzeniem na ewolucję jego myślenia, rozwój współczesnej filozofii, a także zapisem aktualnych poglądów myśliciela na temat podstawowych kwestii społecznych i politycznych.

W dniach 27–30 sierpnia 2026 r. w Warszawie odbędzie się The Third Coffee Break Conference of Aesthetics. Współorganizatorami wydarzenia są Society of Dialogical Aesthetics oraz Uniwersytet Warszawski. Głównym tematem badawczym tegorocznej edycji jest „Crisis Aesthetics” (Estetyka kryzysu). Konferencja „Coffee Break” to nowa platforma wymiany myśli, w której odwrócone są tradycyjne proporcje akademickie: uczestnicy przesyłają swoje teksty wcześniej i zapoznają się z nimi przed spotkaniem (jest to warunek konieczny uczestnictwa).

Zmarł profesor Ryszard Wójcicki (30 października 1931 – 18 stycznia 2025). Światowej sławy logik, metodolog i filozof nauki. Członek Polskiej Akademii Umiejętności. Były przewodniczący Komitetu Nauk Filozoficznych. Od lat 60. XX w. pracował w Zakładzie Logiki Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Przez kilkadziesiąt lat był jego kierownikiem. Był autorem wielu prac i książek z dziedziny logiki, filozofii nauki i metodologii, a także inicjatorem i kierownikiem wielu projektów badawczych i wydawniczych. Przez wiele lat kierował czasopismem „Studia Logica”.

W dniach 18-19 września 2025 roku w Bukareszcie odbędzie się szósta konferencja East European Network for Philosophy of Science (EENPS) pod nazwą EENPS 2026. Językiem konferencji jest angielski. Współorganizatorami wydarzenia są East European Network for Philosophy of Science (EENPS), New Europe College - Institute for Advanced Study oraz Uniwersytet Bukaresztański. Prelegentami głównymi będą Dana Jalobeanu (University of Bucharest and The University of Technology Nuremberg) oraz Sabina Leonelli (Technical University of Munich).

Nakładem Wydawnictwa IBL PAN ukazała się książka Szymona Wróbla Rozstrojeni. Theodor W. Adorno o muzyce w zarządzanym świecie (Warszawa 2024). Nowa książka Szymona Wróbla, autora m.in. „Gramatyki i metafizyki”, „Trzech obrazów, czterech scen. O obrazowaniu w filozofii, nauce i sztuce” i „Samej istoty. Fenomenologicznych badań nad rodzajami i stylami radykalnej zmiany”, wyrasta z pytania o to, „co właściwie stało się z muzyką, z naszym o niej myśleniem i naszym jej doświadczaniem w ponowoczesnym świecie?”.

Dr hab. Konrad Szocik (profesor WSIiZ w Rzeszowie) otrzymał Nagrodę Wydziału I PAN im. Tadeusza Kotarbińskiego za monografię Feminist Bioethics in Space: Gender Inequality in Space Exploration (Oxford University Press 2024). Serdecznie gratulujemy!

Nakładem Wydawnictwa IFiS PAN ukazał się trzeci zeszyt z serii Bibliografia filozofii polskiej 1896-1918. Zeszyt trzeci (Warszawa 2025), pod red. Miry Marcinów. Trzeci zeszyt Bibliografii Filozofii Polskiej 1896-1918 zawiera materiały dotyczące filozofii polskiej z lat 1911-1914. Jest to kontynuacja prac nad kompleksowym opracowaniem bibliograficznym polskiej myśli filozoficznej. Książka dostępna jest w wolnym dostępie na stronie IFiS PAN.

W dniach 4-8 maja 2026 w Szklarskiej Porębie odbędzie się XXIX Konferencja Zastosowania Logiki w Filozofii i Podstawach Matematyki. Organizatorami spotkania są: Katedra Logiki i Metodologii Nauk Uniwersytetu Wrocławskiego, Katedra Matematyki Uniwersytetu Opolskiego, Instytut Matematyki Uniwersytetu Śląskiego, Katedra Logiki i Metodologii Nauk Uniwersytetu Łódzkiego, Katedra Logiki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Zakład Logiki i Kognitywistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Nakładem Fundacji Kultura Liberalna ukazała się książka Erika Angnera Jak ekonomia może ocalić świat (Warszawa 2025). Przełożył Adam Bukowski. Książka objaśnia tajniki ekonomii i przedstawia praktyczne narzędzia do radzenia sobie ze wszelkimi wyzwaniami – od usypiania niemowląt po przeciwdziałanie zmianom klimatycznym.

Nakładem Wydawnictwa Universitas ukazała się książka Wojciecha Rutkiewicza Lekarz zawodny. Realia rozumowań klinicznych (Kraków 2025).

Nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego ukazała się książka Jacka Migasińskiego Oblicza przemocy. Od wersji totalitarnych do kryzysu liberalnej demorkacji (Warszawa 2025).

Nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego ukazała się książka Ksenofonta Wspomnienia o Sokratesie (Warszawa 2025). Przełożyła Dorota Tymura. Wspomnienia o Sokratesie to ostatnie spośród czterech pism sokratycznych Ksenofonta, wydane w prowadzonej przez Teologię Polityczną oraz Państwowy Instytut Wydawniczy Bibliotece Klasycznej. Nowe tłumaczenie tego jednego z kluczowych dzieł literackich kultury antycznej zostało, tak jak w przypadku poprzednio wydanych dzieł Ksenofonta, wykonane przez Dorotę Tymurę.

Nakładem Wydawnictwa Naukowego PWN ukazała się książka Michela Foucaulta Wykłady o woli wiedzy. Wykłady w Collège de France 1970–1971 (Warszawa 2025). Przełożyła Barbara Brzezicka, redakcja naukowa Michał Herer. „Wykłady o woli wiedzy” to I tom wykładów Michela Foucaulta w Collège de France. Choć badania nad antykiem wysuną się na pierwszy plan dopiero w późniejszej twórczości filozofa, już w tych wykładach, wygłoszonych zaraz po objęciu katedry „Historii systemów myśli”, Foucault przedstawia dogłębne studium starożytnej filozofii greckiej, a konkretnie: problemu prawdy.

Nakładem Wydawnictwa Krytyki Politycznej ukazała się książka Jasona Stanleya Wymazywanie historii. Jak faszyści manipulują przeszłością, by kontrolować przyszłość (Warszawa 2025). Przełożył Dawid Krawczyk. Wcześniej w tym samym wydawnictwie opublikowano poprzednią książkę Jasona Stanleya Jak działa faszyzm? My kontra oni (Warszawa 2021, przeł. Antoni Gustowski i Aleksandra Stelmach).

Nakładem wydawnictwa Bloomsbury Academic ukazała się książka Marcina Moskalewicza Hannah Arendt's Ambiguous Storytelling. Temporality, Judgment, and the Philosophy of History (2024). Marcin Moskalewicz, poprzez oryginalną interpretację historiografii Hannah Arendt, ukazuje niedocenianą filozofię historii w jej bogatej twórczości, w tym „Korzeni totalitaryzmu”. Książka analizuje spekulatywne i krytyczne wymiary filozofii historii w myśli Arendt. Rozwiązuje ona istotną aporię w myśleniu Arendt – rozbieżność między politycznym a historycznym znaczeniem wydarzeń – i proponuje jej przezwyciężenie poprzez estetyczny sąd historyczny. Książka ukazała się w roku ubiegłym, ale nie mieliśmy jeszcze okazji o niej informować.

W dniach 9-10 grudnia 2025 w Instytucie Filozofii UMCS w Lublinie odbywa się Międzynarodowa konferencja naukowa „Aporie wolności”. Współorganizatorami są Katedra Historii Filozofii i Filozofii Porównawczej, Instytut Filozofii UMCS w Lublinie. Termin składania abstraktów upływa 16 listopada 2025. Decyzje o przyjęciu referatu zostaną przekazane najpóźniej w dniu 24 listopada 2025 Wolność stanowi jedno z najważniejszych zagadnień filozofii, ujmowane w filozofii człowieka jako cecha konstytutywna, a w etyce jako warunek działania moralnego i odpowiedzialności. Doniosłość tego problemu uwypukla historia filozofii, szczególnie nowożytnej, gdzie stał się on centralnym zagadnieniem w ujęciu metafizycznym, moralnym, społecznym i religijnym.

Nakładem Wydawnictwa UMCS ukazała się książka Andrzeja Kapusty Filozofia jako terapia. Badanie nad doświadczeniem transformacji (Lublin 2025). Książka Andrzeja Kapusty analizuje fenomen doświadczenia transformacji, czerpiąc z bogatej historii filozofii od Arystotelesa po współczesnych myślicieli. Autor włącza w obszar badań filozoficznych doświadczenia analizowane w psychologii i psychiatrii, ukazując ich inspirujący potencjał dla analizy filozoficznej.

Nakładem Wydawnictwa Springer ukazała się książka Krystyny Bieleckiej What is Misrepresentation? The Role of Epistemic Accuracy in Cognition (2025). Jest to poprawiony i uaktualniony przekład książki ...

Nakładem Wydawnictwa Marek Derewiecki ukazała się książka Nicolaia Hartmanna Poznanie w świetle ontologii i inne pisma (Kęty 2025). Przełożyli Leszek Kopciuch i Alicja Pietras. Tom zawiera sześć dotąd niedostępnych w Polsce artykułów Nicolaia Hartmanna: Poza idealizmem i realizmem. Przyczynek do rozróżnienia tego, co historyczne i ponadhistoryczne w filozofii Kantowskiej (1924), Nadawanie i wypełnianie sensu (1934), Czasowość i substancjalność (1938), Filozofia przyrody a antropologia (1944), O istocie wymagań moralnych (1949) oraz Poznanie w świetle ontologii (1949).

Nakładem Wydawnictwa Naukowego Semper ukazała się książka Tomasza Szubarta Muzyka a umysł. Problem znaczenia muzycznego w świetle współczesnej kognitywnej estetyki muzyki (Warszawa 2025). W książce Muzyka a umysł. Problem znaczenia muzycznego w świetle współczesnej kognitywnej estetyki muzyki Autor prowadzi od Pitagorasa po neuroobrazowanie, by odpowiedzieć na pytanie, czy muzyka może znaczyć. Pokazuje, co dzieje się w umyśle, gdy słuchamy muzyki i zestawia te procesy z mechanizmami rozumienia języka.

W dniach 6, 14 i 22 listopada 2025 r. odbędzie się konferencja online The PSA Around the World 2025. Organizatorami są Philosophy of Science Association oraz East European Network for Philosophy of Science. Tematem przewodnim jest filozofia nauki w Europie Środkowej i Wschodniej. Znakomity program, wciąż można się rejestrować! Program: Rejestracja: Sugerowana opłata wynosi 50 USD (możliwość zwolnienia z opłaty po kontakcie z director@philsci.org).

Wortal filozoficzny