Büyük Patlama’dan bir saniyeden kısa bir süre sonra, henüz atomik elementler bir araya gelmeden önce, eğer parçacıklar madde haloları hâline yoğunlaşmışsa bu haloların çökmeleri sonucunda ilk kara deliklerin, bozon yıldızlarının ve “yamyam yıldızlar” olarak adlandırılan yıldızların ortaya çıkmış olabileceği düşünülüyor. Bu sonuca, Scuola Internazionale Superiore di Studi Avanzati (SISSA) araştırmacıları tarafından; INFN, IFPU ve Varşova Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen ve Physical Review D dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma ile ulaşıldı. Araştırmacılar, bazı kozmolojik modellerin öne sürdüğü gibi Evren’in en erken dönemlerinde kısa süreli bir “Erken Madde Egemenliği Dönemi" (İng: "early matter-dominated era")nin yaşanmış olabileceği varsayımından yola çıkarak parçacıkların birbirleriyle nasıl etkileşebileceğini incelediler. Bu etkileşimlerin, şaşırtıcı çeşitlilikte kozmik cisimlerin oluşumuna yol açabileceğini ortaya koydular. Böylece çalışma, Büyük Patlama’dan sonraki ilk anlarda bile Evren’in karmaşık ve zengin bir fiziksel fenomenolojiye sahne olabileceğini gösteriyor.

OpenAI, Eylül 2024'te cüretkâr bir vaatle ortaya çıktı. ChatGPT'nin arkasındaki şirket, en yeni büyük dil modelleri (İng: "LLMs") dizisi olan o1'i, "yeni bir yapay zeka yetenek düzeyi" sunan bir teknoloji olarak tanıttı.[1] Bu duyuru, on yıllardır süregelen bir tartışmayı da yeniden alevlendirdi: Bir makinenin, insan beyninin üstesinden gelebildiği tüm bilişsel görevleri yerine getirebileceği güne ne kadar kaldı? Bir yapay zeka sistemi ne zaman bir görevden diğerine genelleme, soyut akıl yürütme, planlama yapabilecek ve dünyanın hangi yönlerinin inceleyip öğrenmeye değer olduğuna karar verebilecek? Yapay genel zeka (İng: "AGI") olarak adlandırılan böyle bir sistem; iklim değişikliği, pandemiler, kanser, Alzheimer ve diğer hastalıklar için tedaviler gibi çetin sorunları ele alabilecek düzeyde olabilir. Ancak böylesine muazzam bir güç, belirsizlikleri de beraberinde getirecek ve insanlık için çeşitli ve büyük riskler de oluşturacaktır.

Kertenkeleler, kuşlar ve balıklar genellikle neon pembelerden derin morlara kadar canlı renkler sergiler; ancak memelilerin çoğu oldukça soluk renklidir. Peki memeliler neden diğer hayvanların canlı tonlarına uyum sağlamaz? Memelilerin kürklerini oluşturan kahverengi, siyah ve beyazların hakimiyetine yol açan bir dizi faktör bulunmaktadır. Bunlardan ilki, renk ifadesiyle ilgilidir. Belçika'daki Ghent Üniversitesi'nden evrimsel biyolog Matthew Shawkey, hayvanların rengi genellikle iki temel yolla ifade ettiğini açıklamaktadır: pigmentler ve yapılar aracılığıyla. Pigmentler, hayvanın derisinde ve kürkünün içinde bulunur; belirli renkleri oluşturmak için ışığı yansıtır ve soğururlar. Öte yandan yapısal renklenme (İng: "structural coloration"), parlak ve yanardöner renkler üretmek için ışığı bükebilen deri, tüy veya pulların üzerindeki nano ölçekli şekilleri ve desenleri içerir.

Erica Chenoweth tarafından ortaya atılan "%3.5 kuralı", bir ülkede nüfusun aktif olarak %3.5'inin katıldığı kitlesel ve şiddetsiz bir direniş hareketinin, o ülkenin yönetimini ciddi değişimlere zorlamada istisnasız her zaman başarılı olduğuna dair gözlemsel bir iddiadır. Bu kural, şiddetsiz sivil direniş hareketlerinin başarı oranlarına dair kapsamlı istatistiksel araştırmalara dayanmaktadır. Araştırmalar, şiddetsiz kitlesel hareketlerin, nüfusun küçük bir azınlığını oluştursalar bile yeterince geniş katılıma ulaştıklarında, iktidarı değiştirmede veya önemli siyasi dönüşümler sağlamada çok etkili olabildiğini ortaya koymaktadır. Kural, özünde tarihsel bir olguya işaret eder: Geçmişte hiçbir hükümet, zirve noktasında nüfusun yaklaşık %3.5'i kadar bir kesimin seferber olduğu barışçıl kitlesel bir direniş hareketine uzun süre direnememiş, bu eşiğe ulaşan tüm hareketler eninde sonunda hedeflerine ulaşmıştır. Bu nedenle, %3.5 kuralı sosyal hareketler literatüründe sıkça atıf yapılan ve aktivistlerce de ilham kaynağı olarak görülen bir kavram haline gelmiştir. Bu makalede, bu kuralın ortaya çıkışı, dayandığı veriler, Erica Chenoweth'in konuya dair çalışmaları, kuralın sınırları ve eleştirileri ile günümüz toplumsal hareketlerindeki yeri ele alınacaktır. Erica Chenoweth, şiddetsiz direnişin etkinliği üzerine yaptığı öncü araştırmalarla tanınan bir siyaset bilimci ve Harvard Üniversitesi öğretim üyesidir. Chenoweth, kariyerinin başında şiddet kullanımının nedenleri ve sonuçlarına odaklanmışken, 2006'da katıldığı bir atölye sonrasında şiddetsiz sivil direniş üzerine kapsamlı veri analizi çalışmalarına yönelmiştir. Maria J. Stephan ile birlikte oluşturdukları Şiddetsiz ve Şiddet İçeren Kampanyalar ve Sonuçları (NAVCO) veritabanı, 1900–2006 yılları arasında en az 1000 kişinin katıldığı, ulusal hükümeti devirme veya ayrılık gibi maksimalist siyasi hedeflere sahip 323 ayrı direniş kampanyasını belgelemektedir. Bu çalışma, 2011 tarihli Why Civil Resistance Works (Sivil Direniş Neden İşe Yarar?) adlı kitapta yayımlanmış ve alanında çığır açmıştır. Araştırmanın temel bulgularından biri, şiddetsiz sivil direniş kampanyalarının incelenen vakaların %53'ünde başarıya ulaştığı, oysa şiddet içeren kampanyaların başarı oranının %26'da kaldığı şeklindedir. Bu çarpıcı istatistik, şiddetsiz yöntemlerin sadece etik açıdan değil, stratejik olarak da daha etkili olabileceğini göstererek geleneksel yaklaşımlara meydan okumuştur.

Şehirleri genellikle "ısı adaları" olarak tanımlarız. Medyadaki haberler, bazı mahallelerin diğerlerinden 7°C'ye kadar daha sıcak olabileceği konusunda uyarılarda bulunur. Ancak yüzeye yakın kentsel gözlemlerin yetersizliği nedeniyle bu sıcaklıklar, genellikle insanların gerçekte deneyimlediği koşullardan ziyade uydu verilerine dayanır. Bu veri boşluğunun, sıcak hava dalgaları sırasındaki halk sağlığı risklerinin anlaşılmasını engellediğini biliyoruz. Ayrıca enerji talebinin planlanmasını, altyapı dayanıklılığını ve iklime uyumu da zorlaştırıyor.

Işığın doğası yüzyıllar boyunca hep tartışmalara konu olmuştur. Kimi bilim insanları ışığın dalga yapısında olduğunu savunurken kimi bilim insanları ışığın parçacık yapısında olduğunu savunmuştur. İki taraf da düşüncelerini deneyler ile desteklemiştir. Bazı deneylerin sonucu ışığın dalga doğası ile açıklanabilir iken bazı deneylerin sonucu ışığın parçacık doğası ile açıklanabilir. Bu çelişkili sonuçlar dolayısıyla ışığın yapısı kuantum mekaniği gelişene kadar tam anlaşılamamıştır. Aslında iki taraf da haklıdır, ışık hem parçacık hem de dalga yapısına sahiptir. Buna ışığın dalga - parçacık ikiliği denir. Bizim yazımızın konusu olan fotoelektrik olay, ışığın parçacık karakteri ile gerçekleşir. Fotoelektrik olay ışığın metalden elektron koparması olarak tanımlanabilir. Kopan elektronlara fotoelektron denir. Fotoelektrik olay ilk olarak 1887 yılında, Alman fizikçi Heinrich Hertz tarafından keşfedilmiştir. Hertz elektrik ile yaptığı deneylerde ışığın etkisini fark etmiştir. Elektrotların üzerine ışık düştüğü zaman aralarındaki akımın güçlendiğini keşfetmiştir. 1900 ise Philipp Lenard gazların üzerine morötesi ışık düşürdüğü zaman gazların iyonize olduğunu ve pozitif yüklü iyonların fazla olduğunu görmüştür. Bu olayları klasik elektromanyetizma çerçevesinde açıklamak mümkün değildi. Klasik fizik elektromanyetik radyasyonu dalga olarak kabul ediyordu ama bu olayı dalga perspektifinden açıklamak mümkün değildi.

İngiltere'yi etkisi altına alan sıcak hava dalgasında ter döken yerli ve yabancı gönüllüler, ülkenin güneybatısındaki bir yamaçta yer alan ve "Kaba Adam" olarak anılan tarihi çıplak tebeşir devini restore etmek için tüm hafta boyunca yoğun bir şekilde çalıştı. Biz de Evrim Ağacı olarak bu tarihi mirası koruma çabalarını yakından takip ediyoruz. Dorset bölgesindeki kireçtaşı bir tepenin yamacına oyulmuş olan 55 metre uzunluğundaki Cerne Abbas Devi, çimenlik arazide silinip gitmesini önlemek amacıyla yaklaşık her on yılda bir restore ediliyor. National Trust adlı miras koruma derneğinden Liz Flight, figürün en son 2019 yılında yenilendiğini belirtiyor. Flight bu durumu şöyle açıkladı:

Antik Yunanlılar gökyüzüne baktığında bugün anladığımız manada 3 boyutlu bir uzay boşluğu düşünmüyorlardı. Onlara göre gökyüzü, dünyayı çevreleyen saydam bir kubbe yüzeyi ve yıldızlar ise bu yüzeyde konumlanmış parlak noktalardı. Evrenin gerçekliği bu yüzeyden gözümüze yansıyordu. Bu eski düşünceyi andıran yeni bir fikir günümüzde kozmoloji biliminde ciddi yankılar buluyor. Holografik prensip diye bilinen bu teori evrenin gerçekliğine giden yolda yeni bir kapı aralıyor. Pek de yabancı olmadığımız ''hologram'' olgusu hakkında ne biliyoruz? Yazımızın asıl işlevsel bölümüne başlamadan önce bu kavram üzerine örnekler verip açıklamalar yapacağız. Fizik biliminde süreçler incelenirken işe yarayacak olan en önemli şey, bilgidir. Madde ve enerji ile beraber, bilginin de fiziksel bir yapısı olduğu kabul edilerek bilginin bir limitinin olup olamayacağı uzun süredir tartışılan bir konudur. Tartışılan konu, belli bir bölgeye (örneğin 1 mm² veya 1 mm3), maksimum ne kadar bilgi sığdırabileceğimiz.

Michael Crichton 1990 yılında Jurassic Park romanını yayımladığında, kitapta parkın göletlerinden birinde geçen korkutucu bir kovalamacaya da yer verdi. Romanda Lex ve Tim adlı çocuklara bakan kurgusal paleontolog Alan Grant, uyuklayan bir Tyrannosaurus rex'in yanından gizlice geçip gölün karşısına geçmeye çalışır. T. rex, onları adeta dünyanın en büyük timsahıymış gibi takip eder. Sahne o kadar dikkat çekiciydi ki, serinin yeni filmi Jurassic World: Rebirth filmi için yeniden uyarlandı.[1] Peki tiranozorlar filmlerde ve kitaplarda yüzebiliyorken, gerçek hayatta yüzebilirler miydi? Etçil dinozorlar genellikle iyi yüzücüler olarak düşünülmez. Aslında, 20. yüzyılın büyük bir bölümünde paleontologlar, otobur dinozorların T. rex, Allosaurus ve diğer yırtıcılardan kaçmak için nehirlere ve göllere yöneldiklerini yanlış bir şekilde varsaymışlardır. Bu tür etoburların yüzebildiğine dair doğrudan bir kanıt bulunmamaktaydı. Ancak, dünyanın çeşitli yerlerindeki fosil alanlarında bulunan dinozor yüzme izleri, T. rex, kuşlar ve bunların akrabalarını içeren teropod dinozorların, tahmin edilenden daha suya yatkın olduklarını ve hatta kendilerine has bir ''köpek stili'' yüzme tekniğine sahip olabileceklerini göstermiştir.

Uzun Vadecilik (İng: "long-termism"), insanlığın uzak geleceğini olumlu etkilemenin, günümüzde yaşayan insanların ahlaki açıdan önceliği olduğunu savunan bir düşünce biçimidir. Geleceğin, sadece birkaç yıl sonraki değil, binlerce yıl sonraki nesillerin de sorumluluğunu taşıyan bir miras olduğu fikri, çoğu zaman göz ardı edilir. Bu noktada Stephen Hawking'in 2016 yılında The Guardian'da yazdığı gibi, “insanlığın gelişiminde en tehlikeli anda olduğumuz" fikri önemlidir. Örneğin Lord Martin Rees, medeniyetin 2100 yılına kadar var olma şansının %50 olduğunu tahmin etmektedir. Noam Chomsky ise yok olma riskinin şu anda “Homo sapiens tarihinin eşi benzeri görülmemiş bir düzeyde olduğunu" savunmaktadır. Oysa bugün aldığımız kararlar, teknolojiyi nasıl geliştirdiğimiz, iklim değişikliğiyle nasıl mücadele ettiğimiz ve hatta ne tür riskleri göze aldığımız gibi hususları ön planda tutarak henüz var olmamış trilyonlarca potansiyel yaşamın kaderini belirleyebiliriz. İşte Uzun Vadecilik tam da bu noktada devreye giriyor: Modern çağın filozoflarından William MacAskill ve Toby Ord tarafından yakın bir zamanda ortaya çıkmış bu yeni düşünce, insanlığın uzun vadeli geleceğinin potansiyelini koruma ve maksimize etme çabası olarak tanımlanan felsefi bir duruş olarak da değerlendirilebilir. Bu yaklaşım, sadece birkaç on yıllık planlar yapmak yerine, varoluşsal riskleri (tüm insanlığın yok olmasına veya kalıcı olarak çöküşüne yol açabilecek olayları) önlemeyi birincil ahlaki görev olarak görüyor ve en ufak eylemlerimizi bile önemsememiz gerektiğini vurguluyor. Bu makalede, Long-termism'in felsefesini, önemini ve eleştirel tartışmaları derinlemesine inceleyerek eylemlerimizin gelecekteki etkilerini gerek birey olarak bizi gerekse türümüzü nasıl şekillendireceğini öğreneceğiz.

Kalıcı Depresif Bozukluk (KDB), halk arasında genellikle distimi olarak bilinir ve uzun süreli bir depresyon formu olarak tanımlanır. Majör depresif bozukluktan farklı olarak bu bozukluk daha düşük yoğunlukta fakat daha uzun süreli depresif belirtilerle seyreder. Kişi, çoğu zaman depresif bir ruh hali içinde olur ve bu durum yıllar boyunca devam edebilir. Günlük yaşam aktiviteleri genellikle sınırlı olsa da kişiler işlevselliğini tamamen yitirmez, bu da KDB'nin fark edilmesini zorlaştırabilir. Bununla birlikte, tedavi edilmediği takdirde bu bozukluk hem kişisel yaşamda hem de sosyal ve mesleki işlevsellikte önemli sorunlara yol açabilir.[1][2] KDB, genellikle hafif ila orta şiddette depresif belirtilerle başlar ve uzun yıllar boyunca devam eder. Belirtilerin hafif olması, kişilerin durumu fark etmelerini ve yardım aramalarını geciktirebilir. Ancak bu bozuklukta hissedilen ruhsal sıkıntı sürekli olduğu için bireylerin yaşamdan zevk almalarını ve sağlıklı sosyal ilişkiler kurmalarını zorlaştırabilir. Hastalığın belirtileri aşağıdaki gibidir:

Evrenimiz yıldız, gezegen, asteroit ve kuyruklu yıldız gibi gök cisimlerinden oluşur. Tüm bu gök cisimlerinin de belirli yapısal özellikleri vardır. Bu gök cisimleri de kendi aralarında organize olarak farklı yapılar oluşturabilirler. Yıldızlar kendi aralarında organize olarak daha büyük yapılar olan galaksileri meydana getirirler. Galaksimiz olan Samanyolu Galaksisinde 200 ila 400 milyar yıldız bulunur ve 100 bin ışık yılı çapında bir alanı kapsar. Galaksiler de kütleçekimi etkisiyle kendi aralarında organize olarak galaksi gruplarını, galaksi grupları ise bir araya gelerek galaksi kümelerini meydana getirirler. Tüm evrenimizde yaklaşık 25 milyar galaksi kümesi olduğu tahmin edilmektedir.[1] Birbirlerine yakın galaksilerin kütleçekim etkisiyle organize olarak oluşturdukları yapılara galaksi grupları adı verilir. Galaksi grupları birkaç galaksiden oluşur ve bu galaksiler birbirleriyle etkileşimde bulunabilir hatta bazen birleşebilirler. En bilinen galaksi grubu bizim galaksimizin de içinde bulunduğu Yerel Gruptur. Yerel Grup ilk olarak Edwin Hubble tarafından, ilk mesafe belirlemeleri ve kırmızıya kayma ölçümleri sırasında tanınmıştır. Yerel Grup'un en önemli üyelerinden bir tanesi de bize en yakın galaksi olan M31 yani Andromeda Galaksisidir. Ayrıca M32 ve M110 olmak üzere iki uydu galaksisi vardır.

Ana menümüzdeki Projeler altında Gelincik Evrim Algoritması adıyla bulabileceğiniz veya buraya tıklayarak erişebileceğiniz Weasel Programı, Richard Dawkins'in Kör Saatçi kitabında yer alan, çok kereler incelenmiş, benzerleri türetilmiş, tartışılmış deneysel bir bilgisayar programıdır.  Dawkins bu kodu “bir maymunun daktiloda rastgele tuşlara basarak Shakespeare’in herhangi bir eserini yazması ihtimali” üzerinde tartıştığı yerde gündeme getirir. Konuyla ilgili tartışmaları ve evrim karşıtları tarafından ileri sürülen bu tür benzetmelerin (analojilerin) neden hatalı olduğunu buradaki yazımızdan öğrenebilirsiniz.

Araştırmacılar, anne sütünde doğal olarak bulunan bazı şekerleri üretmek için hücre tabanlı yeni bir yaklaşım geliştirdiler. İnsan sütü oligosakkaritleri, anne sütünde bulunan ve prebiyotik işlevi görerek bebeğin bağırsak florasını etkileyebilen karmaşık şekerlerdir. Bu şekerler, faydalı bağırsak bakterilerinin büyümesini teşvik edebilir ve bazı patojenlerin tutunmasını veya çoğalmasını sınırlamaya yardımcı olabilir. Bugüne kadar 200'den fazla insan sütü oligosakkariti yapısı tanımlanmıştır. Ancak bunlardan sadece sınırlı bir kısmı bebek mamalarında kullanılabilmektedir. Şimdi ise araştırmacılar, yapıca birbirinden farklı birkaç oligosakkariti üretebilen kültürlenmiş bir memeli hücre sistemi geliştirdiler. Bu çalışmanın sonuçları, Metabolic Engineering dergisinde yayımlandı. Japonya'daki Gifu Üniversitesinden araştırmacı Profesör Morihisa Fujita bu durumu şöyle açıkladı:

Bu hafta bilim haberleri, tuhaf ve şaşırtıcı hayvan davranışlarıyla doluydu. Rusya'da bir sahile vuran çiğnenmiş katil balina (İng: "orca") yüzgeçlerine dair haberler, bu tepe yırtıcılar arasında yamyamlık olabileceğine işaret ediyor. Birkaç farklı katil balina alt türü bulunuyor ve bilim insanları başlarda bu grupların genellikle kendi içlerinde yaşadıklarını düşünüyorlardı. Ancak belirgin diş izlerinin yanı sıra elde edilen genetik kanıtlar, bir grubun zaman zaman diğerini avlayabildiğini güçlü bir şekilde gösteriyor. Bu durum, avlanan katil balinaların neden büyük ve birbirine sıkı sıkıya bağlı gruplar hâlinde yaşadığını da açıklayabilir.

İddia: 0 bir doğal sayıdır. Doğal sayılar, negatif olmayan tam sayılar kümesidir ve sıfır da bunun bir parçasıdır. ISO 80000-2 standardı da bunu söyler. Gerçek Mi? Karışık. Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki kitaplara bakınca sıfırın doğal sayı olduğu yazar, hatta farklı dillerde yazılmış birçok matematik kitabında da sıfırın doğal sayı olduğunun yazıldığı görülebilir.

Dünya yörüngesinde yaklaşık 15.000 uydu bulunuyor. Uluslararası Uzay İstasyonu ve Hubble Teleskobu gibi birçoğu Dünya yüzeyinden yaklaşık 2.000 kilometre (1.200 mil) yükseklikteki alçak Dünya yörüngesinde (LEO) yer alıyor. Ancak giderek daha fazla uydu LEO’ya fırlatıldıkça -SpaceX'in Starlink internet uydu takımı bile sonunda binlerce uyduyu daha oraya gönderecek- bölge biraz kalabalıklaşıyor. Bu nedenle kalabalığı hafifletmeye yardımcı olma potansiyeline sahip, Dünya’ya daha da yakın başka bir yörüngenin varlığı sevindirici. Buna VLEO veya çok alçak Dünya yörüngesi deniyor ve Dünya yüzeyinden sadece 100 ila 400 kilometre (60 ila 250 mil) yükseklikte bulunuyor.

Bilimsel Araştırma Daveti Kategori: Araştırma Anketi Detaylar için Evrim Ağacı Pano Platformu'na uğrayabilirsiniz.

Diyabetes mellitus, yaygın kullanımdaki adıyla diyabet veya şeker hastalığı, kandaki glukoz (şeker) seviyesinin normalin üzerine çıkmasıyla seyreden, insülin hormonunun yetersizliği ya da etkisizliği sonucu ortaya çıkan kronik bir metabolik hastalıktır. Kan şekeri seviyelerinin uzun süre yüksek seyretmesi; sinir hasarı, damar tıkanıklıkları veya ayak kemiklerinde şekil bozuklukları gibi çeşitli sorunlara yol açabilir.[1][2] Bu değişiklikler, ayaklarda kolayca yara açılmasına veya mevcut yaralarda iyileşme bozukluğuna neden olur. Bu tür iyileşmeyen ve kronikleşen yaralar, diyabetik ayak ülseri olarak adlandırılır. Kısaca “diyabetik ayak” diye bilinen bu tablo, diyabetin en ciddi komplikasyonlarından biridir. Diyabetik ayağın önlenmesi ve tedavisinde hasta ve yakınlarının bilinçlenmesi son derece önemlidir. Yakın tarihli bir çalışma, diyabet hastalarının diyabetik ayak yaralarının doğurabileceği ciddi sonuçlar hakkında yeterli farkındalığa sahip olmadığını göstermiştir.[3]

Uganda'nın Kibale Ulusal Parkı'nda yaşayan yaklaşık 200 şempanzelik bir topluluk, birbiriyle savaşan iki farklı gruba bölündü. Üstelik gruplardan biri, diğerine karşı yıllar süren ve ölümcül sonuçları olan bir saldırı seferberliği başlattı. Ngogo şempanzelerinin tam otuz yıldır kesintisiz olarak incelendiğini biliyoruz. Ancak son yıllarda araştırmacılar, bu grupta ağır çekimde gerçekleşen şiddetli bir bölünmeye tanık oldular. Tek ve bütüncül bir yapıya sahip olan bu grup, 2015 yılı civarında kutuplaşmaya başladı. Bireyler arasındaki sosyal bağlar zayıfladı, topluluk içindeki alt bölgeler keskin sınırlarla ayrılmış hiziplere dönüştü ve eskiden paylaşılan alanlar tartışmalı bir sınır hattı halini aldı. 2018 yılına gelindiğinde ise bu kopuş artık geri döndürülemez bir boyuta ulaşmıştı.

Eğer bir kadeh şaraptan veya baharatlı bir yemekten sonra yüzünüze, boynunuza veya göğsünüze yayılan ani, sıcak ve kırmızı bir kızarma hissettiyseniz bu muhtemelen histamin kızarmasının bir sonucudur. Bu durum çoğu zaman zararsızdır. Ancak bazı durumlarda, altında yatan daha büyük sorunlar için faydalı bir uyarı işareti işlevi de görebilir.

Sahiden, güvercinler neden öyle yürüyor, hiç düşündünüz mü? Bir tavuğun kafası nasıl bu şekilde sabit kalıyor? Nasılı belki o kadar ilginç değil; ancak neden? Neden böyle yürümeye veya böyle bir kafa stabilizasyonuna ihtiyaç duyuyorlar? Bunun çok basit bir cevabı var: birçok kuş türünün evrimleri sırasında bu kafalarını sabit tutmak zorunda olmalarının tek bir sebebi vardır: Görebilmek!

Enfekte bireylerden havaya yayılan tüberküloz bakterileri kuruyarak bulaşıcılık açısından sadece kızamıktan sonra ikinci sırada yer alan enfeksiyöz parçacıklara dönüşüyor. Weill Cornell Medicine bünyesindeki araştırmacılar, bakterilerin yalnızca kurumaya dayanmasını sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda antibiyotik direnciyle bağlantılı mutasyonlar üretmesine olanak tanıyan belirli mekanizmalar keşfettiler. Bizim de detaylarını incelediğimiz bu yeni bulgular, hastalığın bulaşmasının sadece bakterilerin insanlar arasındaki pasif bir hareketinden ibaret olmadığını; patojenin evrimleştiği aktif bir dönem olabileceğini gösteriyor. Mycobacterium tuberculosis (MTb) bakterisinin neden olduğu bir akciğer enfeksiyonu olan tüberkülozun, her yıl dünya çapında yaklaşık 11 milyon insanı etkilediğini ve 1,2 milyon civarında ölüme yol açtığını biliyoruz.

Dünyada bilinen ilk üniversiteyi, günümüzde bildiğimiz anlamda bir üniversite değildi bu, Platon kurmuş ve kesin olmayan bir bilgiye göre girişine şöyle yazdırmıştı: "Ageometretos medeis eisito!". Türkçe karşılığı "Geometri bilmeyen giremez!" Böyle bir söz yazılı mıydı değil miydi bilinmez ama bu anlayışın Antik Yunan filozofları ve sonrası bilim insanlarında kabul gördüğü bir gerçekliktir. Çünkü kendisinden önce ve sonra gelen filozoflar mantığın önemini iyice kavramış, düşünce sistemlerinin temeline oturtmuşlar ve bu sayede modern bilimin temelini atmışlardı. Pisagor, Euclid, Eratosthenes geometriyi kullanarak ellerindeki kısıtlı imkânlara rağmen harikalar yaratan bu matematikçilere yalnızca birkaç örnektir. Geometriyle dönemin teknoloji adına zor şartlarına meydan okuyan başka bir bilim insanı Edmond Halley'dir. Halley'i en çok adının verildiği kuyrukluyıldız ile tanıyoruz. Ancak tabii ki Halley'i kuyrukluyıldız ile özdeşleştirmenin ötesine geçmek zorundayız çünkü bilime katkısı oldukça fazla. Kendisinin güney yıldızlarından Ay'ın çekim alanına, Dünya'nın manyetik alanından geometriye birçok konuda çalışması bulunuyor. Bunların hepsinden tek bir yazıda bahsetmek mümkün olmadığından eski Yunan filozoflarından bu yana birçok insanın merak ettiği astronomik birimin (AB) yani Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığın nasıl hesaplanabileceğine dair metodundan bahsedeceğiz.

Gökyüzüne bakan birçok insan, diğerlerine kıyasla belirgin bir şekilde parlayan bir yıldız görür. Pek çok kişi bunun kutup yıldızı olduğunu düşünse de kutup yıldızı oldukça sönüktür. Hatta metropollerde ışık kirliliğinin fazlaca olduğu yerlerde kutup yıldızını görmek neredeyse imkânsızdır. Gökyüzündeki bu parlak yıldız, aslında muhtemelen bir yıldız değil, bir gezegendir. Venüs ya da Jüpiter olması mümkündür. Bunun anlaşılabilmesi için birkaç ayrıntının biliniyor olması gerekir.

Dünya tarihi ile ilgili hangi kitabı okursanız okuyun, temel izleniminiz muhtemelen şu olacaktır: İnsanlar için birbirleriyle barış içinde yaşamak imkansız gibi gözüküyor. İyi ama neden? Dünya tarihi ile ilgili kitaplar genellikle Sümerler ve MÖ 3,000 civarında ortaya çıkan Mısır uygarlığı ile başlar. Bu noktadan günümüze kadar tarih, neredeyse sonsuz bir savaşlar kataloğu gibidir. 1740 ve 1897 arasında Avrupa'da 230 savaş ve devrim yaşandı ve bu süre zarfında ülkeler askeri harcamaları dolayısıyla neredeyse iflas ediyorlardı.

COVID-19 salgınıyla mücadele ettiğimiz şu günlerde temel bir soru ortaya çıktı: "Bilim ve teknolojide bu kadar ilerleyen ülkeler, nasıl oluyor da salgınla mücadelede havlu atacak duruma geliyorlar?” Doğal olarak, bundan yaklaşık 50 yıl önce Ay’a astronot, çok yakın bir zamanda da Mars’a keşif robotları gönderen Amerika Birleşik Devletleri’nin bu mücadelede çok geride kalmasını açıklamakta zorlanıyoruz. Ancak, dünyanın birçok yerinde bu duruma yöneltilen eleştiriler neoliberalizmin sorgulanmasına yol açmış halde. Neoliberalizmin insan sağlığını kötü etkilediği, sağlık hizmetlerinin pahalı ve ulaşılması güç olmasının salgın hastalıklarla mücadele gibi çok önemli konularda toplumları çaresiz bıraktığı dile getirilmekte.

Bilim insanları, insan vücudunun dayanabileceği maksimum ısı ve nem kombinasyonunu belirledi. Sağlıklı bir genç birey, %100 nem oranında 35 derece Celsius (95 Fahrenheit) sıcaklıkta altı saat geçirdikten sonra hayatını kaybedebilir! Ancak, yeni araştırmalar bu eşik değerinin önemli ölçüde daha düşük olabileceğini göstermektedir. Bu noktada, vücudun ana soğutma mekanizması olan terleme, cilt üzerinden buharlaşama mekanizmasını çalıştıramaz ve bu durum sonunda sıcak çarpması, organ yetmezliği ve ölüme yol açabilir. "Islak termometre sıcaklığı" olarak bilinen bu kritik sınır, NASA'nın Jet Propulsion Laboratuvarı'ndan Colin Raymond'a göre, şimdiye kadar çoğunlukla Güney Asya ve Basra Körfezi'nde olmak üzere ondan fazla kez aşılmıştır. Bu olayların hiçbiri iki saatten fazla sürmemiştir, bu nedenle hayatta kalma sınırına bağlı kitlesel ölüm vakaları yaşanmamıştır.[1]